Neste artigo analízase o labor de intermediación laboral do Servizo Público de Emprego (SPE) por Comunidades Autónomas e a súa comparación co papel que xogan as empresas de traballo temporal (ETT). A partir deste análise podemos sinalar as diferenzas entre Comunidades e establecer, por tanto, onde funcionan mellor ou peor os labores de intermediación das oficinas públicas de emprego e cal é a distancia respecto das ETT. Os resultados obtidos mostran que a escasa incidencia do SPE como intermediario no mercado traballo é unha constante ao longo do período analizado, así como o punto de inflexión na presenza das ETT como consecuencia da reforma laboral de .. 2021

Palabras crave: intermediación, vacantes, cota de mercado 

This article analyses the job brokering role of the Public Employment Service (SPE) by Autonomous Communities and its comparison with the role played by temporary employment agencies (ETT). Based on said analysis, we can point out the differences between Communities and establish, therefore, where public employment offices work better or worse and what is the distance from the ETTs. The results obtained show that the low incidence of the PES as an intermediary in the labour market is a constant throughout the period analysed, as well as the turning point in the presence of ETTs as a consequence of the labor reform of 2021 .

Keywords: labour intermediation, vacancies, market share

A intermediación laboral é un instrumento básico da política de emprego e fundaméntase, por unha banda, na existencia dun problema de información asimétrica sobre os diferentes postos de traballo ofertados, así como dos candidatos a cubrir as ditas vacantes (Alva et ao., 2017 ). Doutra banda, o feito de que a información non é gratuíta, xustifica a existencia de certos mecanismos ou institucións que proporcionen un servizo equitativo (Lindley, 1988 ). Por tanto, a tarefa principal dos servizos públicos de emprego é reunir e clasificar a información dispoñible sobre ofertas e demandas de traballo, para conseguir casar adecuadamente o perfil dos traballadores coas demandas dos empresarios.

A falta de axilidade dos servizos públicos de emprego (SPE) para afrontar o crecemento dos empregos atípicos como o emprego temporal e a tempo parcial, a demanda de servizos de colocación especializados e o avance nas tecnoloxías da información e da comunicación xerou un mercado para as axencias de emprego privadas, onde estarían tamén as empresas de traballo temporal (ETT). Por conseguinte, o investimento na dixitalización dos SPE é fundamental para ofrecer servizos máis personalizados e eficaces (OCDE, 2020 ).

A Lei de Emprego (Lei 3 / 2023 ) prevé a creación da Axencia Española de Emprego, que viría substituír ao actual SEPE e que pretende ter unha maior marxe de colaboración coas axencias privadas para a procura de ofertas de traballo. Un dos principais obxectivos da este Lei é lograr unha intermediación laboral eficiente que facilite ofertas de emprego adecuadas, en particular no caso de persoas desempregadas inmersas en procesos de recolocación. A oferta adecuada é a que corresponde coa profesión demandada pola persoa traballadora, de acordo con a súa formación, características profesionais, experiencia previa ou intereses laborais e tamén aquela que se corresponda coa súa profesión habitual ou calquera outra que se axuste ás súas aptitudes físicas e formativas. Doutra banda, a Lei de Emprego ten tamén como obxectivo a dotación dun Sistema Público Integrado de Información dos Servizos Públicos de Emprego que se configura como unha rede de información común para toda a estrutura pública e privada do emprego. Este sistema debe reunir todos os datos relativos ao emprego e a empregabilidade das persoas e sobre as empresas usuarias dos SPE. En paralelo, reunirá a información relativa ás vacantes actuais e previsibles que existen ou van existir nas empresas.

A análise do alcance das actividades de intermediación laboral realízase con base nunha serie de indicadores (cota de mercado, taxa de rexistro e taxa de éxito) ¹   que se poden elaborar a partir dos datos proporcionados pola Estatística de Emprego do SEPE. Previamente resulta interesante coñecer a evolución das colocacións totais, das colocacións que son obxecto de xestión polos SPE , así como do número de postos ofrecidos para xestión por parte dos empresarios. Á hora de analizar o rendemento dos SPE resulta útil comparalo co labor de intermediación das ETT, utilizando o único indicador que nos permite facer unha valoración do rendemento das actividades de intermediación, é dicir, a cota de mercado. Neste caso, os datos analizados proceden da Estatística de Empresas de Traballo Temporal elaborada polo Ministerio de Traballo e Economía Social.

Os resultados obtidos reflicten importantes diferenzas rexionais no alcance e a eficacia das actividades de intermediación laboral dos SPE ² nas distintas Comunidades Autónomas no período 2013 - 2022 , tal como móstrase nas distintas táboas. Neste sentido, a análise detallada a nivel autonómico permítenos sinalar as diferenzas e establecer onde funcionan mellor ou peor os labores de intermediación laboral dos servizos públicos de emprego. 

As colocacións totais aumentan en todas as Comunidades no período 2013 - 2019 , especialmente en , Cantabria Madrid e Murcia , superando con fartura a media española. Nas 2020 este colocacións diminúen de forma xeneralizada como consecuencia da pandemia, sobre todo en e baleares Canarias . Nas 2021 colocacións totais recupéranse en todas as Comunidades, pero sen chegar ao nivel de . 2019 En cambio, en redúcense 2022 na maioría de Comunidades, en especial en , Castilla-La Mancha Extremadura e Murcia (táboa 1 ).

As colocacións xestionadas polos servizos públicos de emprego mostran unha evolución algo distinta. No conxunto de España, ditas colocacións aumentan entre 2013 e 2019 pero en menor medida que as colocacións totais ( 33 % fronte 48 ao , 8 %). No entanto, en seis Comunidades os aumentos son moi superiores nas colocacións intermediadas polos SPE. En tamén 2020 se rexistran caídas xeneralizadas (excepto en ) Castilla-La Mancha pero nunha menor porcentaxe que nas colocacións totais. As colocacións xestionadas recupéranse en en 2021 todas as Comunidades excepto en . Cataluña En e 2022 a diferenza das colocacións totais rexístrase un aumento na maioría de Comunidades, en especial en e Canarias País Vasco . As colocacións xestionadas en están 2022 por encima do nivel prepandemia excepto en , Aragón Cantabria , Castilla y León e Cataluña . No todo o período analizado 2013 - 2022 as colocacións xestionadas han aumentado máis que as colocacións totais en todas as Comunidades fóra de e Andalucía Aragón (táboa 2 ). 

Os postos de traballo ofrecidos para xestión presentan unha evolución algo máis positiva que a das colocacións xestionadas polos SPE. O aumento no conxunto de España entre 2013 e 2019 é do 44 , 9 %, aumentando en todas as Comunidades coa única excepción de . Extremadura Nas 2020 ofertas tamén diminúen de forma xeneralizada debido para os efectos da pandemia, especialmente en Asturias e Cataluña . En recupéranse 2021 en todas as Comunidades. Os postos ofrecidos para xestión tamén aumentan na maioría de Comunidades en , 2022 sobre todo en e Baleares Comunidad Valenciana . O nivel prepandemia supérase na maioría de Comunidades. Entre 2013 e 2022 as ofertas aumentaron en todas as Comunidades e máis que as colocacións xestionadas na maioría destas, en especial en e Cataluña Comunidad Valenciana (táboa 3 ).
 

O principal indicador que nos permite analizar a eficacia da intermediación laboral é a cota de mercado dos servizos públicos de emprego. En xeral, as diferenzas entre Comunidades Autónomas son reducidas en comparación coas magnitudes absolutas. Extremadura sitúase con diferenza moi por encima da media española, alcanzando nunha 2022 cota de mercado do 11 , 7 %. Pola contra, Cataluña sitúase no outro extremo cunha cota de só o 0 , 4 %. 

Dita cota mantense con pequenas variacións entre 2013 e 2019 na maioría de Comunidades. Na 2020 cota de mercado aumenta en todas as Comunidades, excepto en , Cantabria Cataluña e País Vasco , debido á maior caída das colocacións totais en relación ás colocacións xestionadas. Posteriormente dita cota aumenta na maioría de Comunidades situándose por encima do nivel prepandemia en todas elas excepto en , Aragón Cantabria e Cataluña . Entre 2013 e 2022 a cota de mercado increméntase de forma xeneralizada, especialmente en , Canarias coas únicas excepcións de e Andalucía Aragón (táboa 4 ). Con todo, os aumentos na cota de mercado son moi modestos, situándose a media española no 2 , 2 % en e 2022 coa maioría de Comunidades por baixo da este cota.

A análise da proporción dos postos de traballo ofrecidos para xestión respecto das colocacións totais permite facernos unha idea do grao de utilización do SPE por parte dos empresarios co obxecto de cubrir unha vacante. A taxa de rexistro das ofertas das empresas aumentou entre 2013 e 2019 en todas as Comunidades excepto en , Andalucía Canarias e Extremadura , aínda que nesta última dita taxa é máis do triplo que a media española. Na 2020 taxa de rexistro aumenta na maioría de Comunidades e explícase porque a caída nos postos ofrecidos para xestión é menor que a rexistrada nas colocacións totais. Entre 2020 e 2022 a taxa de rexistro aumenta en todas as Comunidades, excepto en , Aragón destacando o aumento en que Extremadura alcanza case o 13 %. Doutra banda, entre 2013 e 2022 a taxa de rexistro aumenta na maioría de Comunidades, salvo en , Andalucía Aragón e Madrid , destacando Baleares , Comunidad Valenciana , País Vasco e La Rioja (táboa 5 ). Do mesmo xeito que na cota de mercado os avances na taxa de rexistro son moi escasos, sendo a media española o 3 , 3 % en . . 2022

Si analizamos el porcentaje de colocaciones gestionadas por los SPE respecto al número de puestos de trabajo ofrecidos para gestión, la tasa de éxito en la intermediación laboral ha disminuido entre 2013 y 2019 en la mayoría de las Comunidades, pasando la media nacional del 71 , 2 % al 65 , 4 %. Por el contrario, en Canarias se dobla dicha tasa. En 2020 la tasa de éxito aumenta en la mayoría de Comunidades debido a que las colocaciones gestionadas caen menos que las ofertas. En cambio, entre 2020 y 2022 dicha tasa disminuye también en la mayoría de Comunidades, registrándose en Andalucía , Canarias , Extremadura y Madrid niveles muy por encima de la media española. Entre 2013 y 2022 la tasa de éxito disminuye en la mayoría de las Comunidades, especialmente en Cantabria y Comunidad Valenciana . Por contra, Canarias , Madrid y Murcia registran un notable aumento en dicha tasa (tabla 6 ). Por tanto, la eficacia de los servicios públicos de empleo a la hora de cubrir las vacantes ofrecidas por los empresarios no ha mejorado en general durante el periodo analizado, sino todo lo contrario.

As colocacións intermediadas polas ETT aumentan tamén entre 2013 e 2019 pero nunha porcentaxe que case duplica ao das colocacións totais e triplica ao das colocacións xestionadas polos SPE no conxunto de España. As colocacións nas que interveñen as ETT aumentan en todas as Comunidades, especialmente onde Cantabria aumentan case un 300 % seguida de , Castilla-La Mancha Murcia , La Rioja e Aragón . Pola contra, entre 2019 e 2020 as colocacións intermediadas polas ETT diminúen en todas as Comunidades debido para os efectos da pandemia, en especial en e Baleares Canarias . Con todo, o descenso é mínimo en e Cantabria Castilla-La Mancha . As caídas son inferiores ás rexistradas nas colocacións totais e superiores en relación ás colocacións xestionadas polos SPE na maioría de Comunidades. Nas 2021 colocacións intermediadas polas ETT recupéranse en todas as Comunidades excepto en , Cantabria crecendo con máis forza onde caeran máis o ano anterior.  O efecto da reforma laboral fai que entre 2021 e 2022 ditas colocacións diminúen na maioría de Comunidades fóra de , Cataluña Extremadura , e sobre todo en e Baleares Canarias . As maiores caídas rexístranse en e Cantabria La Rioja . Este comportamento contrasta coa lixeira diminución nas colocacións totais e o aumento nas colocacións intermediadas polos SPE. Se consideramos todo o período analizado, as colocacións nas que interveñen as ETT aumentan en porcentaxe máis que as colocacións totais en todas as Comunidades fóra de e Baleares Canarias . Cabe destacar a e Cantabria Castilla-La Mancha cun aumento do 100 % nas colocacións intermediadas polas ETT entre 2013 e 2022 (táboa 7 ).

Canto á eficacia da intermediación laboral das ETT cabe sinalar que as diferenzas na cota de mercado entre Comunidades Autónomas son aquí moito máis evidentes que nas magnitudes absolutas. Murcia sitúase con diferenza moi por encima da media española durante todo o período analizado, alcanzando nunha 2022 cota de mercado do 56 %, seguida de e Navarra Comunidad Valenciana . Pola contra, Andalucía , Baleares e especialmente Extremadura , rexistran cotas moi inferiores á media nacional que se sitúa no 19 , 1 % (cadro 3 ). Entre 2013 e 2021 a cota de mercado aumenta na maioría de Comunidades, sobre todo en , Aragón Cantabria , Castilla-La Mancha e Navarra . Por contra, mantense en e Baleares diminúe de forma clara en . Canarias Entre 2021 e 2022 a cota de mercado redúcese en todas as Comunidades Autónomas coa excepción de e Canarias Extremadura . As maiores caídas rexístranse en , Aragón Cantabria , Castilla-La Mancha , Navarra e La Rioja , mentres que dita cota diminúe menos que a media española en , Andalucía Baleares , Cataluña e Murcia (táboa 8 ).  

Os datos suxiren que a partir da 2013 progresiva recuperación da economía unida á maior posibilidade de contratación das ETT en sectores que antes lles estaban vetados, contribúe a explicar o aumento na cota de mercado que supera con fartura os niveis previos á crise de . 2008 En cambio, en rompe 2022 a tendencia reflectíndose o efecto da reforma laboral debido á caída da contratación temporal.
 

A análise da intermediación laboral das ETT require tamén vinculalo coa intermediación levada a cabo polos servizos públicos de emprego (SPE). O cociente de colocacións das ETT respecto dos SPE permítenos ver cal é a distancia entre os dous intermediarios nas distintas Comunidades Autónomas. Dita cociente é claramente superior a un en todas as Comunidades durante o período analizado excepto en , Extremadura onde a cota de mercado das ETT é ao redor de cinco veces inferior á do SPE. En consecuencia, a regra xeral é que as ETT interveñen nunha porcentaxe moita maior das colocacións totais que os SPE, o que reflicte un grao de eficacia maior na intermediación laboral. Os cocientes máis baixas rexístranse en , Andalucía Baleares , Canarias e Castela A-Mancha. Pola contra, os cocientes máis elevadas e por tanto a maior distancia entre as ETT e os SPE anótanlla Cataluña e Murcia , ao redor de seis veces por encima da media nacional. Entre 2013 e 2021 o cociente diminúe na maioría de Comunidades, mentres se mantén en . Extremadura Os maiores incrementos rexístranse en , Aragón Galicia e especialmente en . Navarra Pola contra, as maiores caídas anótanllas Cataluña e Murcia . Entre 2021 e 2022 o cociente diminúe en todas as Comunidades excepto en , Baleares Canarias , Extremadura e Murcia . Se consideramos o conxunto do período analizado ( 2013 - 2022 ) o cociente diminúe tamén na maioría de Comunidades excepto en , Baleares Canarias e Murcia (táboa 9 ). O descenso da cota de mercado das ETT asociado para os efectos da reforma laboral, xunto co mantemento da cota dos SPE explicarían o punto de inflexión na evolución do cociente de colocacións ETT/SPE na 2022 nivel nacional.

A análise dos datos móstranos en primeiro lugar que entre 2013 - 2022 as colocacións xestionadas polos SPE aumentaron máis que as colocacións totais en todas as Comunidades fóra de e Andalucía Aragón . No entanto, a cota de mercado segue sendo moi baixa, situándose a media española no 2 , 2 % en e 2022 coa maioría de Comunidades por baixo da este cota, aínda que superando o nivel prepandemia. Extremadura sitúase con diferenza moi por encima da media española, cunha cota de mercado do 11 , 7 %, mentres que Cataluña só chega ao 0 , 4 %.

Os postos de traballo ofrecidos para xestión aumentaron en todas as Comunidades no período analizado e máis que as colocacións xestionadas na maioría daquelas, en especial en e Cataluña Comunidad Valenciana . A pesar de que a taxa de rexistro aumenta na maioría de Comunidades entre 2013 e 2022 , apenas supera o 3 % de media, o que reflicte o baixo grao de utilización do SPE por parte dos empresarios co obxecto de cubrir unha vacante. 

Doutra banda, a taxa de éxito na intermediación laboral diminúe no período analizado na maioría das Comunidades, especialmente en e Cantabria Comunidad Valenciana . En consecuencia, a eficacia dos servizos públicos de emprego á hora de cubrir as vacantes ofrecidas polos empresarios empeorou en xeral entre 2013 e 2022 .

As diferenzas na cota de mercado das ETT entre Comunidades Autónomas son notorias, situándose Murcia moi por encima da media española durante todo o período analizado, cunha cota do 56 % en , 2022 seguida de e Navarra Comunidad Valenciana . Pola contra, Andalucía , Baleares e especialmente Extremadura , rexistran cotas moi inferiores á media nacional que se sitúa no 19 , 1 %. O aumento na maioría de Comunidades entre 2013 e 2021 revértese en debido 2022 para o efecto da reforma laboral sobre a contratación temporal. 

As ETT interveñen nunha porcentaxe moita maior das colocacións totais que os SPE, o que reflicte un grao de eficacia maior na intermediación laboral. Os cocientes ETT/SPE máis baixas rexístranse en , Andalucía Baleares , Canarias e Castela A-Mancha. Pola contra, os cocientes máis elevadas e por tanto a maior distancia entre as ETT e os SPE anótanlla Cataluña e Murcia .

A escasa eficacia dos servizos públicos de emprego autonómicos na intermediación laboral explícase polo limitado uso dos mesmos por parte dos empresarios á hora de cubrir unha vacante. As principais razóns do este comportamento serían por unha banda a crecente confianza dos empresarios en Internet como método de procura de candidatos e por outro, a maior confianza nas ETT debido a unha mellor percepción sobre a súa xestión da man de obra e o seu coñecemento das necesidades das empresas. O perfil do usuario dos SPE adoita estar moi nesgado cara aos colectivos con máis dificultades no mercado laboral, o que inflúe de forma negativa na percepción que teñen os empresarios sobre as posibilidades e o tempo necesario para cubrir as vacantes ofrecidas.

Por tanto, a mellora do funcionamento do servizo público de emprego como intermediario no mercado laboral require dun contacto máis estreito e especializado cos empresarios, compartir información coas axencias privadas e mellorar as cualificacións e a motivación dos demandantes de emprego propostos. En concreto, trataríase de identificar os candidatos máis adecuados con base nas competencias profesionais demandadas e informar os empregadores de todos os instrumentos que teñen ao seu dispor á hora de cubrir as súas necesidades. Así mesmo, a utilización da intelixencia artificial para facilitar a procura de emprego de maneira rápida e precisa no caso dos demandantes con maior grao empregabilidade, axudaría a concentrar a orientación e asistencia individualizadas nos grupos máis desfavorecidos. En teoría, as medidas consideradas na nova Lei de Emprego irían nesta dirección, aínda que haberá que esperar a medio prazo para ver os resultados en termos dunha mellora da intermediación laboral.  
 

ALVA, K. P., ESCOT, L., FERNÁNDEZ, J. A. e CÁCERES, J. I. ( 2017 ). “Intermediarios do mercado de traballo e eficacia dos métodos de procura de emprego durante a crise económica”. Cadernos de Relacións Laborais, 35 ( 2 ), pp. 415 - 442 .
Boletín Oficial do Estado ( 2023 ). Lei 3 / 2023 , de de 28 febreiro, de Emprego.
LINDLEY, R. M. ( 1988 ). “Política activa de emprego”, en George Sayers (comp.) Relacións Industriais en Gran Bretaña, Ministerio de Traballo e Seguridade Social, pp. 475 - 505 .  
Ministerio de Traballo e Economía Social (MITES). Estatística de Empresas de Traballo Temporal.
OCDE ( 2020 ): Public employment services in the frontline for employees, jobseekers and employers, OECD Policy Responses to Coronavirus, OECD Publishing. 
Servizo Público de Emprego Estatal (SEPE). Estatística de Emprego.  
SUÁREZ, P. e MAIOR, M. ( 2012 ). “A intermediación laboral do Servizo Público de Emprego en España: unha análise rexional cos datos do SISPE”. Revista do Ministerio de Emprego e Seguridade Social. Serie Economía e Socioloxía, 96 , pp. 175 - 194 . 
WALWEI, U. ( 1996 ): “Improving Job-matching through Placement Services”, en Günther Schmid, Jacqueline O'Reilly y Klaus Schömann (ed.):International Handbook of Labour Market Policy and Evaluation, Edward Elgar, pp. 402 - 428 .