A existencia de vacantes, ou postos de traballo sen cubrir nos mercados laborais, é un fenómeno estendido pola maioría dos países da UE. En España, a información dispoñible sinala que o nivel das vacantes está aínda afastado da maioría dos países europeos.

Con todo, as vacantes son unha das diversas expresións dos desaxustes entre a oferta e a demanda no mercado de traballo. España aproxímase, aínda que aínda está lonxe, aos niveis de desemprego dos países da nosa contorna, e mantén un paro de longa duración moi superior. Pero, ademais do nivel e características desemprego, os desaxustes oferta-demanda nos mercados de traballo son desde hai tempo un problema de gran importancia no noso país, e os seus niveis comparados son moito maiores.

A produtividade española podería ser claramente mellorada se se abordasen as reformas e medidas necesarias, que permitisen superar o conxunto deses desaxustes.

Palabras crave: Vacantes, oferta e demanda de traballo, desaxustes, competencias, políticas de emprego.
 

The existence of vacancies, or unfilled jobs in the labor markets, is a phenomenon widespread in most EU countries. In Spain, the information available indicates that the level of vacancies is still far from most European countries.

However, vacancies are one of the various expressions of mismatches between supply and demand in the labor market. Spain is close, although it is still far away, to the unemployment levels of the countries around us, and maintains a much higher long-term unemployment. But, in addition to the level and characteristics of unemployment, supply-demand imbalances in the labor markets have been a major problem in our country for some time, and their comparative levels are much higher.

Spanish productivity could be clearly improved if the necessary reforms and measures were addressed, which would allow all these imbalances to be overcome.
 

O presente traballo pretende abordar unha visión xeral da situación das vacantes no mercado de traballo español, dos desaxustes entre a oferta e a demanda no mercado laboral que poderían producir esas vacantes, da súa dimensión e natureza, así como dos principais factores que os explican.

O enfoque do estudo que se aborda destas cuestións baséase, máis aló dos aspectos teóricos, na análise das evidencias estatísticas dispoñibles. Ofrece, por tanto, unha visión empírica que permita describir eses desaxustes e facilitar información documentada e contrastada sobre eles e sobre os factores que subxacen aos mesmos.

De maneira moi xeral, podería dicirse que a existencia de vacantes, que son empregos (a demanda de traballo do sistema produtivo) que non poden cubrirse, poden responder a dúas posibles explicacións. A primeira, a falta de traballadores para eles por unha insuficiencia cuantitativa ou absoluta da oferta de traballo dispoñible (demanda insatisfeita). A segunda, é o desaxuste entre a oferta e a demanda. É dicir, existe unha oferta potencial cuantitativamente suficiente de traballo, pero esta non presenta características adecuadas para cubrir eses postos (desaxuste de competencias e cualificacións profesionais), ou ben rexeita aceptar eses empregos debido ás súas características produtivas, laborais ou retributivas que ofrecen os empregadores, e prefire optar por outros alternativos dispoñibles. Ou ben, finalmente, os traballadores dispoñibles non teñen os incentivos necesarios para incorporarse á actividade produtiva.

Na segunda explicación ou segundo suposto que orixinaría a existencia de vacantes centrarémonos especialmente no desaxuste de competencias entre oferta e demanda, e deixaremos as outras causas para ulteriores traballos, dado que non resulta posible abordalas –pola súa dimensión- en leste. Aínda que realizaremos algunhas consideracións respecto diso no apartado de conclusións finais.

Na primeira sección, por tanto, abordaremos someramente o asunto das vacantes en España, achegando os principais datos estatísticos dispoñibles, así como os informes comunitarios máis recentes que abordaron o fenómeno, para establecer un marco de comparación europeo para determinar a súa dimensión e evolución.

Na segunda sección do artigo analizaremos a existencia de desaxustes entre a oferta e a demanda de traballo no mercado laboral español e estudaremos o desaxuste de competencias como factor explicativo deses desaxustes.

En la tercera sección, abordaremos a través de una perspectiva comparada cómo afrontar el problema del desajuste de competencias mediante una aplicación más eficaz de las políticas activas de empleo.

E, finalmente, realizaremos algunhas consideracións finais como recapitulación dos anteriores puntos, así como algunhas propostas ou formulacións respecto diso.
 

Non hai evidencia estatística, ou esta é moi débil de que en España as vacantes constitúan, en termos agregados do mercado de traballo, un fenómeno de entidade en comparación cos restantes países comunitarios. Ao contrario, como veremos deseguida parece que o volume de vacantes é relativamente reducido e o seu aumento ao longo dos últimos anos é moito máis limitado que o que presenta a maioría dos nosos socios europeos.

No entanto, a situación cambia lixeiramente cando se acode, a través de diversas fontes que veremos a seguir, a preguntar directamente ás empresas, e cando se indaga sobre determinadas profesións e actividades concretas, especialmente as vinculadas coas transicións en curso.

Na dimensión estatística, as vacantes en España, medidas homogéneamente, e con normas comunitarias ¹ , supoñen unha porcentaxe moito máis baixa que en case todos os países europeos (incluíndo algún non comunitarios), como se pode ver no gráfico 1 .

De acordo con os últimos datos dispoñibles do primeiro trimestre de (véxase 2023 tamén a táboa 1 do apéndice), a taxa de empregos vacantes ²  en España alcanza un 0 , 9 %, ao mesmo nivel que Bulgaria, Polonia e Romanía. E están ancoradas nesa cifra desde hai, polo menos, cinco trimestres.

As diferenzas cos demais países son importantes: por exemplo, a proporción de vacantes na media dos Vinte e sete e na zona euro, triplica a española, e 19 países excédena entre dous e cinco veces.
 

No período máis amplo de catro anosco que se construíu o gráfico 1 , a taxa de empregos vacantes en España sempre se situou nos últimos lugares europeos. As distancias son importantes respecto de países grandes (particularmente Alemaña) e pequenos, e tanto do oeste como do leste da UE.

Outro trazo significativo que se observa é que, fronte ao patrón de importante crecemento na maioría dos países entre 2021 e 2022 , que mesmo supera amplamente en moitos casos os niveis previos á pandemia, en España a taxa de vacantes de emprego non crece apenas ou o fai de forma escasamente significativa, permanecendo case estancada durante este período.

Así mesmo é case inevitable sinalar a correlación imperfecta que se observa entre os países con altas taxas de desemprego e baixas taxas de vacantes e viceversa. Aínda que unha correlación non implica, como é sabido, causalidade, e hai moitos factores máis que inciden sobre as taxas de  vacantes, non deixa de chamar a atención sobre a posibilidade de que ambas as variables estean bastante vinculadas, como intuitivamente parece.

A memoria anual do Consello Económico e Social de España correspondente a (CES, 2021 2021 ) analizou pola súa banda a situación das vacantes. Xunto á constatación de que o seu nivel era dos máis baixos da UE (as fontes estatísticas eran as mesmas que se utilizaron neste traballo) puña de manifesto, con datos da Enquisa Trimestral de Custo Laboral do INE, relativos aos cuartos trimestres de e 2019 2021 , que se observaba na súa distribución sectorial que, a pesar da reducida contía das vacantes, rexistrábanse incrementos salientables nas actividades CNAE de “Profesionais, Técnicos e Científicos”, así como na de “Información e Comunicacións”.

En menor medida, rexistrábase tamén un crecemento das vacantes en “Construción”, “Comercio” e “Transportes”.

En volume do total de vacantes, o CES sinalaba que o maior peso das mesmas correspondía nas actividades da economía de mercado ás “Actividades Profesionais, Científicas e Técnicas”, cun 14 % do total, ás “Actividades administrativas e Servizos Auxiliares”, cun 12 % do total, e á rama de “Información e Comunicacións”, cun 10 %. Todas elas con proporcións de vacantes superiores aos seus pesos relativos sobre a poboación asalariada.

Hai que destacar, complementariamente, que o maior volume de vacantes en España concéntrase no sector público, cun 46 % do total destas, e en concreto na rama de “Administración Pública, Defensa e Seguridade Social Obrigatoria”, cuxas vacantes supuñan o 28 % do total das rexistradas.

A pesar de que a relevancia da taxa de vacantes parece ser moi baixa en España sobre a base de medicións estatísticas homoxéneas reglamentadas pola UE ³ , algúns informes realizados por instancias comunitarias con metodoloxía común, e cuxas fontes de información son esencialmente o sistema produtivo, mostran resultados complementarios que merecen un comentario ⁴ .

Neste sentido, de acordo con un informe realizado en para 2021 a Autoridade Laboral Europea (ELA, 2021 ), que calculaba as profesións nas que había escaseza de man de obra e as excedentarias, a situación española era a seguinte.

De profesións 19 analizadas nas que se detectaba escaseza ou excedente nos países da UE, España só figuraba en dúas delas como falta de man de obra, cando un bo número de países da UE padecían escaseza de traballadores na maioría delas. Por outra banda, España non figuraba en ningunha das que o informe detectaba excedentes de traballadores.

Á súa vez, os datos do documento de referencia elaborado por Eurofound leste mesmo ano sobre como evitar o desaxuste entre cualificacións e empregos ante as transicións ás que se enfronta Europa (Eurofound, 2023 ), pon de manifesto que en todos os países están a crecer as vacantes e que son os desaxustes de cualificacións os que explican en maior medida a escaseza da man de obra coa que crecientemente vaise a atopar a UE.

Segundo este informe, a escaseza de man de obra é aguda no sector do TIC, onde se requiren competencias dixitais avanzadas. As taxas de vacantes de emprego no sector do TIC aumentaron considerablemente entre 2014 e 2022 , tamén en España, aínda que neste caso fixérono bastante máis moderadamente que noutros países. Así mesmo, o crecemento estimado das necesidades de formación para atender a transición verde é considerable a nivel comunitario en sectores como a construción (Cedefop, 2021 ), onde estima “que para 2030 o sector necesitaría proporcionar formación a entre 3 e 4 millóns de persoas traballadoras adicionais para cumprir os obxectivos fixados pola transición cara ás emisións netas cero”.

No entanto, os informes europeos achegan pouca información cuantitativa acerca das vacantes actualmente existentes nos mercados de traballo nacionais máis aló das rexistradas por Eurostat. Aínda que certos estudos dirixidos ás empresas (Enquisas de Empresas e Consumidores da Comisión Europea) mostran que un número crecente destas en todos os países atopan dificultades para cubrir as súas vacantes.

En todo caso, ten interese pór de manifesto que, a nivel europeo, rexístrase un problema de escaseza de man de obra, moito maior polas cifras dispoñibles que en España, cuxos trazos compendia o último informe da Comisión Europea “Employment and Social Developments in 2023 Europe ” (European Commission, 2023 b), no apartado que denomina “achados principais” e que se resumen nos cadros 1 , 2 e 3 do apéndice.
 

A pesar de que, como se viu, a información dispoñible non parece indicar que o problema das vacantes en España adquirise os elevados niveis que se rexistran en boa parte dos países da UE, e no conxunto da mesma, isto non significa que non se rexistren no noso país desaxustes polo lado da oferta e a demanda de traballo.

É preciso diferenciar a menor importancia comparada do problema das vacantes do fenómeno ben distinto da existencia de desaxustes na oferta e a demanda de traballo, e en que medida e con que características e cales serían as súas razóns e as perspectivas dos mesmos.

Polo lado da oferta de traballo, a existencia dun elevado desemprego de longa duración indica que unha proporción considerable desa oferta presenta características que impiden o seu axuste á demanda de traballo do sistema produtivo. Como consecuencia do cal mantén permanentemente fóra das oportunidades de emprego a unha gran parte da poboación desempregada, limitando a oferta de emprego da que dispón a economía.

Da desagregación do desemprego que se realiza nos gráficos 2 a e 2 b despréndense con claridade os seguintes trazos.
Neste momento o desemprego en España ( 2 , 8 millóns de persoas) está composto por unha gran variedade de situacións, aínda que as características predominantes son:

1. O peso reducido dos que carecen de experiencia laboral.
2. Con todo, unha elevada concentración de persoas (preto da metade) en desemprego de longa e moi longa duración ( 1 , 3 millóns).
3. A disparidade de acordo con os niveis educativos, que se concentra sobre todo en tres grandes grupos moi diferentes: un millón de persoas que dispoñen só da primeira etapa de ensino secundario, 730 . 000 que alcanzan a segunda etapa (tanto xeral como profesional), e unha cifra igual á anterior que alcanzaron estudos superiores.
4. Unha elevada concentración, un millón de persoas desempregadas, que proveñen de ocupacións e empregos (soamente os perdidos no último ano) de baixa e moi baixa cualificación.
    

A existencia dun elevado nivel de desemprego en España é unha evidencia dun desaxuste debido a un exceso na oferta de traballo respecto da demanda. Ese desaxuste tería unha orixe cíclica (proviría dunha contracción previa da demanda de traballo durante a crise financeira que elevou a taxa de paro desde o 8 26 ao %, entre 2007 e 2014 ), polo que a súa superación depende sobre todo do mantemento no tempo do crecemento da demanda de traballo derivado da expansión das actividades económicas.

E, pola súa banda, a presenza persistente do desemprego de longa duración é outra evidencia de que, á súa vez, existe un segundo desaxuste no terreo das cualificacións entre a oferta e a demanda que afecta a unha parte, no caso español moi importante, do desemprego.

Os datos anteriores indican que unha parte do desemprego está marxinado e afastado de forma permanente das posibilidades de colocación pola súa imposibilidade para responder o tipo de demandas do sistema produtivo, o que eleva considerablemente o tempo de duración do desemprego. Así como pola existencia dun elevado desemprego total no que outra parte cuantitativamente importante do mesmo non concorren eses desaxustes e que satisfai con facilidade as necesidades da demanda.

Así mesmo, os gráficos pon de manifesto outras características do desemprego que achegan información sobre a diversidade de niveis educativos que constitúen a parte insatisfeita (desemprego) da oferta de traballo, así como o elevado peso sobre a mesma de persoas que proveñen de actividades de baixa e moi cualificación.

Todos estes datos ofrecen un primeiro nivel básico de información relevante para identificar as políticas necesarias e os grupos de persoas sobre as que deberían actuar de forma máis intensa esas políticas.

Complementariamente, outros estudos (OECD, 2019 ) analizaron para un amplo conxunto de países a existencia de desaxustes entre a oferta e a demanda de traballo no ámbito das competencias profesionais, e a súa repercusión sobre os niveis de produtividade e de eficiencia da economía. Algúns dos moitos datos ofrecidos rexístranse a seguir.
 

Os datos anteriores, extraídos da base de datos Competencias para o Emprego do OCDE, pon de manifesto a proporción de persoas que traballan que está sobrecualificada (e infracualificada) para o seu posto de traballo, a daquelas que sofren un desaxuste relacionado co campo de estudo (o que implica que está a traballar nun campo diferente daquel no que estudou), e as que presentan habilidades relacionadas coas súas capacidades menores e maiores que as esixidas para o desempeño dos seus traballos (no terreo da lectura, a comprensión, etc.).

O caso de España é relativamente dos máis graves especialmente, primeiro, nas competencias de alfabetización porque se atopa nos primeiros lugares de todos os países considerados. Segundo, nos desaxustes de cualificacións respecto aos postos de traballo (por exceso ou por defecto). E terceiro, na disfunción entre o campo de estudos realizados e os postos de traballo que se desenvolven.

Segundo o informe anteriormente citado (OECD, 2019 ), “O desempeño da produtividade agregada non só depende do nivel de competencias, senón tamén do axuste entre oferta e demanda de competencias, dado que un mal axuste leva a unha distribución de recursos menos eficiente. Pódense conseguir ganancias significativas na produtividade laboral mediante un axuste máis eficiente entre as competencias dos traballadores e as competencias necesarias para os empregos. Reducir o desaxuste de competencias amplía a reserva de poboación da cal as empresas poden conseguir traballadores, o que lles permite innovar e crecer. As políticas para axustar mellor as competencias serán fundamentais para aproveitar ao máximo os avances tecnolóxicos e para aumentar o crecemento da produtividade”.

Gráfico 4 . Aumentos de produtividade contrafactuales ao reducir o desaxuste de habilidades en países seleccionados

Ganancias simuladas para a eficiencia na asignación de recursos ao reducir o desaxuste de habilidades coas mellores prácticas, porcentaxe
 

A este respecto, os cálculos ofrecidos polo informe de OCDE no gráfico 4 indican o altísimo nivel das ganancias de produtividade en España que se obterían da redución dos desaxustes de habilidades e competencias.

Polo lado da demanda de traballo prognostícanse, ademais, desaxustes sobre todo nos próximos anos debido aos cambios que se producirán nos novos postos de traballo debido á dixitalización e á creación de gran cantidade de empregos relacionados coa transición ambiental. A baixa cualificación dunha gran parte da man de obra en España en competencias dixitais, e a falta de traballadores e de sistemas de formación preparados para atender as necesidades que crecerán a gran velocidade das transicións dixital e ambiental.

En moitos países está a intervirse para centrar máis as políticas activas do mercado laboral e as medidas máis amplas de educación e formación nas cualificacións e ocupacións máis demandadas no mercado laboral. Con todo, os datos mostran que mesmo cando existen tales medidas, a miúdo non son suficientes para resolver o problema da escaseza de man de obra, xa que as cualificacións son só unha parte -aínda que importante- do fenómeno (Eurofound 2023 a).

Finalmente, a análise dos datos da Enquisa telefónica europea sobre as condicións de traballo de mostra 2021 que a escaseza de man de obra é especialmente prevalente nos sectores cunha mala calidade do emprego, medida a través dun índice que equilibra as "esixencias do traballo" (como os riscos físicos e psicolóxicos, a intensidade do traballo e as horas de traballo non sociais) cos "recursos do traballo" (como a discreción nas tarefas, a flexibilidade horaria e as oportunidades de formación) (Eurofound, 2022 c).
 

A oferta de traballo en España verase sometida durante os próximos anos a unha forte presión á baixa, ocasionada pola saída do mercado laboral das amplas cohortes da seguramente mal denominada “xeración do baby boom” ⁵ .

Esa saída do mercado laboral é dunha magnitude tan grande que podería provocar importantes estrangulamientos no sistema produtivo. Por outra banda, a substitución de millóns de persoas que se desprazan cara á xubilación desde os seus postos de traballo nas empresas, normalmente tras un período considerable de anos nas mesmas, presenta polas súas características e variedade de competencias profesionais un desafío considerable.

Todo iso vai suceder de forma simultánea á intensificación dos procesos de desenvolvemento das transicións dixital e ambiental.

A ese reto podería responderse, en gran parte, co elevado volume de desemprego ( 2 , 8 millóns), pero como vimos unha gran parte do mesmo padece un desaxuste de competencias profesionais que o mantén apartado das demandas de emprego do sistema produtivo. Doutra banda, existen dúbidas acerca da capacidade do sistema de formación para facer fronte a un reto da magnitude e complexidade indicadas. E este tipo de problemas aparecen igualmente cando se pretenden utilizar os fluxos migratorios para facer fronte a unha contracción da oferta de traballo desa intensidade.

As Políticas Activas de Emprego (PAE) son os principais instrumentos aos que se debería recorrer para facer fronte a ese desafío. No entanto, para iso o PAE españolas terían que acometer un proceso de reforzamento e de mellora para porse á altura das dos principais países da nosa contorna.

Neste sentido, selecciónanse a seguir unha curta serie de indicadores comparados que permiten comprender a dimensión dos cambios que deben abordarse.
 

O esforzo de gasto no PAE realizado polo noso país creceu moito ( 4 º país da UE occidental en gasto en % PIB). Pero, este esforzo corrixido por punto da taxa de paro, que determina as necesidades reais de recursos cambia por completo o panorama: Holanda destina 7 veces máis que España, Dinamarca 5 veces máis, Irlanda 3 veces máis, e Alemaña, Bélxica, Austria, duplican o gasto corrixido pola dimensión do desemprego que se realiza en España.

Canto á composición das principais políticas de gasto, a distribución é a seguinte.
 

O gasto nos servizos de colocación, así como o resto de servizos de emprego, é o máis estratéxico do PAE, poderíase dicir que constitúen os cimentos do PAE, porque da realización das tarefas e contidos dos servizos (en particular os de orientación) depende tanto o axuste das accións ás necesidades das persoas desempregadas como o deseño e asignación dos programas de emprego e de formación.

As deficiencias de gasto de España nos servizos ás persoas desempregadas e ás empresas son moi grandes, as maiores de todas as compoñentes do PAE. Un bo número de países supérannos amplamente en porcentaxe do PIB. Pero, a diferenza é moito maior se o corriximos tendo en conta a taxa de paro de cada un: Alemaña destina 12 veces máis, Bélxica 11 veces, Suecia 6 veces máis, Austria 5 veces, Holanda cuadriplícanos, Finlandia triplícanos, Dinamarca e Portugal practicamente duplícannos.
 

O gasto en formación é, en atención ao que levamos este, o aspecto máis importante para superar os desaxustes entre a oferta e a demanda de traballo. Case todos os países considerados gastan máis en porcentaxe do PIB: un 40 % máis (Portugal), e entre 2 e 7 veces máis (Francia, Alemaña, Bélxica, Finlandia, Dinamarca, e Austria). 

Pero, as diferenzas na proporción da forza laboral destinataria da formación son, en contraposición, menores: o maior gasto destínano a un número de participantes relativamente menor. O que parece indicar que, eles gastan máis para formar a menos persoas: unha formación moito máis intensiva que a nosa.

No entanto, esa proporción de participantes é entre 3 e 7 veces maior que a nosa, o que pon de manifesto que para elevar a proporción de participantes e manter a intensidade dos principais países teriamos que aumentar moito máis os nosos recursos.
 

Este grupo de políticas activas de emprego é, en denominación de OCDE, esencialmente o equivalente ao que se denomina en España política de incentivos á contratación.

No noso país destinamos moito a este tipo de políticas: ao redor dun terzo de todos os recursos do PAE. Con todo, a comparación pon en evidencia que, en realidade, hai outros países que respecto do seu PIB gastan mesmo máis que o noso, como Irlanda ou Finlandia, aínda que Dinamarca e Finlandia practicamente non utilizan estas políticas.

A gran diferenza é que en España o facemos cunha extensión maior que na maioría e, polo tanto, cunha baixa intensidade. É dicir, temos a tendencia a subvencionar grandes grupos de persoas desempregadas.

A maioría dos países gastan menos, e fano selectivamente, concentrando as axudas en grupos de desempregados máis reducidos. Este é o principio de funcionamento eficaz dos incentivos á contratación para evitar o seu peso morto.

En suma, a sucinta recompilación de datos anteriores sobre o PAE, e a clasificación e descomposición por tipos de políticas e accións que facilita a base de datos OCDE, permite dispor dun concisa pero ilustra e facilita unha panorámica do PAE españolas en comparación cos países da Unión que son referentes en canto ao bo funcionamento das mesmas, así como das carencias e debilidades destas en España.

Naturalmente, estes datos son só unha pequena mostra das debilidades das políticas activas de emprego en España que, polas limitacións deste traballo, non poden ser abordadas en toda a súa amplitude. E ofrecen só algúns exemplos, cuantitativos e cualitativos, pero significativos e reveladores, das carencias e necesidades de reforma das mesmas para poder afrontar os desaxustes actuais e futuros entre a oferta e a demanda de traballo.
 

A escaseza da oferta de traballo, que se rexistra na maioría dos países da Unión Europea, medida polo volume relativo das vacantes, non parece alcanzar polo momento, medida cos indicadores estatísticos dispoñibles, os elevados índices dos restantes países.

Con todo, unha mirada máis ampla, na que se contemplen aspectos como o desemprego total e o paro de longa duración, pon en evidencia a existencia de fortes desaxustes entre a oferta e a demanda de traballo.

Do mesmo xeito que outros datos dispoñibles procedentes de organismos internacionais e dos estudos a partir deles ofrecen así mesmo evidencia do importante nivel dos desaxustes de competencias e habilidades no mercado de traballo español.

Pola súa banda, os informes de institucións europeas resaltan que os factores que xa están a ocasionar cambios importantes na demanda de traballo, así como e requirimentos novos para a oferta de traballo, aumentarán a súa intensidade nos próximos anos, o que probablemente aumente o volume de vacantes como parte do incremento dos desaxustes nos mercados laborais.

Tanto os problemas da escaseza de man de obra adecuada como, máis en xeral, os desaxustes entre a oferta e a demanda de traballo, indican a necesidade en todos os países de que se aborden necesarias reformas sobre os sistemas de educación e formación para poder resolvelos eficazmente.

No caso español, o problema dos desaxustes no mercado laboral parece moito maior que no resto dos países, tanto polo nivel e características do desemprego como pola dimensión actual deses desaxustes que atopan os estudos e comparacións internacionais, así como polas necesidades derivadas da substitución demográfica, polo que a esixencia de atención aos mesmos debería ser unha das prioridades mantidas durante os próximos anos.

Neste sentido, a superación deses problemas e desaxustes constitúe unha fonte para o aumento considerable dos niveis de produtividade, dos que está necesitada a economía española. Polo que abordar tales cuestións ofrece, por dicilo así, unha gran “recompensa”, e unha oportunidade para incrementar a eficiencia e a asignación de recursos a condición de facer fronte ás reformas necesarias.

Respecto dunha parte das políticas e instrumentos cos que se conta, as Políticas Activas de Emprego, a situación española aparece claramente deficitaria respecto das necesidades e presenta múltiples deficiencias que deberían ser diagnosticadas, analizadas e compendiadas en profundidade, co fin de pór en pé canto antes unhas políticas que ata agora foron insuficientes e moi pouco eficaces tanto en si mesmas como en termos comparados.

Os desafíos presentes e futuros, canto á oferta de traballo e o nivel dos desaxustes actuais entre oferta e demanda, cuxa entidade se prevé que estará sometida a novas tensións ao longo do tempo, como se ha ido mostrado ao longo deste traballo, pon en claro a prioridade de abordar o máis rápida e intensamente posible as reformas necesarias do PAE en España.
 

Cedefop ( 2021 ), O emprego verde e a transformación das competencias: perspectivas dun escenario de previsión de competencias do Pacto Verde Europeo, Oficina de Publicacións da Unión Europea, Luxemburgo.

Cedefop ( 2022 ), Informe de políticas: Desafiar os mitos dixitais: primeiros resultados da segunda enquisa europea sobre capacidades e empregos do Cedefop, Oficina de Publicacións da Unión Europea, Luxemburgo

Cedefop e Eurofound ( 2023 ), Fomento do uso de habilidades para un desempeño empresarial sostido: Evidencia da Enquisa de Empresas Europeas, Oficina de Publicacións da Unión Europea, Luxemburgo.

ELA (Autoridad Laboral Europea) ( 2021 ), Report on labour shortages and surpluses: November 2021 , Publications Office of the European Union, Luxembourg.

Eurofound ( 2022 a),Ethics in the digital workplace, Publications Office of the European Union, Luxembourg. 

Eurofound.( 2022 b),The rise in telework: Impact on working conditions and regulations, Publications Office of the European Union, Luxembourg. 

Eurofound ( 2022 c),Working conditions in the time of COVID- 19 : Implications for the future,European Working Conditions Telephone Survey 2021 series, Publications Office of the European Union, Luxembourg.

Eurofound ( 2023 ), Cambios nos mercados de traballo - Como evitar o desaxuste entre cualificacións e empregos en tempos de transición. Documento de referencia, Eurofound, Dublín.

European Commission ( 2023 a), Skills shortages and structural changes in the labour market during COVID 19 and in the context of the digital and green transitions: Thematic review 2023 , Brussels.

European Commission ( 2023 b), Employment and Social Developments in Europe 2023 , Brussels.

OECD ( 2015 ) Economics Department Working Papers, No. 1209 , OECD Publishing, Paris 

OECD ( 2016 ),Innovating education and educating for innovation: The power of digital technologies and skills, OECD Publishing, Paris.

OECD ( 2019 ),Estratexia de competencias do OCDE 2019 . Competencias para construír un futuro mellor, OECD, Paris (Tradución da Fundación Santillana, 2019 . para a edición en españo).

OECD ( 2023 ), Job creation and local economic development 2023 : Bridging the great green divide, OECD Publishing, Paris.

Os trazos máis importantes do problema da escaseza de man de obra en Europa. Último informe da Comisión Europea “Employment and Social Developments in 2023 Europe ” (European Commission, 2023 b).

Cadro 1 . Achados principais:

Cadro 2 . Os factores estruturais que contribúen á persistente escaseza de man de obra varían segundo a ocupación e o sector

Cadro 3 . Solucións: varias medidas políticas e de reforma poden aliviar a escaseza de man de obra: