A sociedade demanda servizos e respostas rápidas ante os cambios que se están producindo no mercado de traballo. A toma de decisións nas institucións laborais susténtase na información e a análise. A iso contribúe o Observatorio das Ocupacións do SEPE, un sistema de información e coñecemento do mercado de traballo que analiza a situación, evolución, comportamento e tendencias do mercado de traballo, nas súas distintas dimensións e perspectivas. Realiza diagnósticos e propostas coa finalidade da orientar ás institucións públicas na elaboración das súas políticas e programas socioeconómicos, formativos e laborais, así como ao sector empresarial e ás persoas traballadoras para definir os seus perfís profesionais e mellorar a súa empregabilidade

Palabras crave: información, análise laboral, mercado de traballo, mercado laboral, datos, indicadores
 

O mercado laboral está a experimentar cambios disruptivos influídos por factores como a globalización; os cambios demográficos e a nova cultura do traballo; os avances tecnolóxicos, a dixitalización ou a intelixencia artificial; e a preocupación ecolóxica e ambiental a causa, fundamentalmente, do cambio climático. Á súa vez, estas transformacións tecnolóxicas e dixitais están a reestruturar os perfís laborais; están a desaparecer ocupacións, algunhas se manteñen pero cunha adaptación das competencias e, ademais, xorden outras novas condicionadas, en ocasións, polos este cambios.

Todo ello está haciendo emerger un escenario caracterizado por una enorme complejidad y una marcada incertidumbre. En este contexto, el ámbito laboral se ha convertido en un elemento central, en el que se han acelerado los cambios y transformaciones, que es necesario reconocer y diagnosticar con la máxima celeridad. Así, el análisis de los distintos indicadores y fuentes del mercado de trabajo se ha convertido en una necesidad para los distintos responsables públicos, agentes sociales y gestores de distintas instituciones. Este es un elemento fundamental para la programación, formulación y evaluación de las políticas de empleo y de formación. Es por ello que los sistemas de información laboral, que han proliferado durante los últimos años en la mayoría de los países, tanto en organismos públicos como privados, están cobrado especial relevancia y protagonismo.

A toma de decisións nas institucións laborais susténtase na información e a análise; con todo, se os datos dispoñibles son insuficientes, pouco confiables ou desactualizados, as accións apoiadas na este información poden estar destinadas ao fracaso. É por iso que para acceder de maneira confiable e oportuna á información—en calquera ámbito ou fenómeno social— requírese unha estratexia que o faga posible. 

Esta é, entre outras, unha das funcións dun Observatorio, detectar o que ocorre no seu ámbito de actuación e o seu valor agregado consiste en buscar información, descifrar a súa relevancia, organizala de modo coherente e presentala de forma clara. En xeral os observatorios se han ido definindo como sistemas de coñecemento e diagnóstico, como espazos de encontro e de consenso e como ferramentas de apoio á toma de decisións e á formulación e avaliación de políticas públicas. As súas actividades están orientadas ao obxectivo de coñecer e prever as evolucións socioeconómicas e especialmente as características e transformacións do mercado de traballo por medio de metodoloxías de análises de investigación social e de prospectiva, utilizando técnicas cuantitativas e cualitativas.

No 1978 INEM (Instituto Nacional de Emprego) asume a xestión da formación e do emprego. Este organismo, non alleo a estes desafíos, crea no 1987 Observatorio Permanente da Evolución das Ocupacións como instrumento para detectar as necesidades e requirimentos do mercado laboral. Con todo, esta estrutura non tivo reflexo lexislativo ata a Lei Orgánica 1 / 1990 , da Ordenación Xeral do Sistema Educativo, na que se recoñecen dous instrumentos básicos: o Observatorio Permanente e os Estudos sectoriais. 

Foi a Lei de Emprego do ano 2003 a que acuñou definitivamente o termo de Observatorio das Ocupacións do Servizo Público de Emprego Estatal (en diante Observatorio do SEPE) cunha rede en todo o territorio do estado, sen prexuízo da traxectoria desempeñada e do traballo xa realizado nesta liña desde a súa orixe.
A partir do ano 1991 inícianse os traspasos de competencias en materia de xestión da entón chamada formación profesional ocupacional ás comunidades autónomas e nos 1997 relativos á xestión no ámbito do traballo e do emprego.

As comunidades autónomas crearon os seus propios observatorios de emprego, con todo, considerouse oportuno manter un Observatorio de carácter nacional, para que, cunha visión global, estudase e analizase a realidade laboral, marcase as liñas para a planificación da formación en xeral e servise para orientar as accións de promoción e creación de emprego a nivel estatal, sen prexuízo das competencias das comunidades autónomas.

O Observatorio das Ocupacións de ámbito estatal xustifícase polo feito de que a sociedade demanda servizos e respostas rápidas ante os cambios que se están producindo no mercado de traballo: a administración pública debe dispor de diagnósticos claros e rápidos para deseñar políticas e plans de emprego, as institucións de formación deben planificar os programas de formación, as persoas traballadoras necesitan dispor de criterios para tomar decisións profesionais, as empresas solicitan traballadores cualificados para cubrir as súas necesidades e os centros de formación requiren información sobre os novos contidos ou especialidades. Todo iso, ademais de cubrir os distintos ámbitos territoriais, desde o local ao nacional, os diversos perfís profesionais e o conxunto do tecido produtivo.

Este coñecemento do mercado de traballo, desde a perspectiva que ofrece o Observatorio do SEPE, convértese nunha ferramenta moi útil para loitar contra o desemprego e facilitar a cobertura de vacantes. Dispor dunha unidade de estudos que estea en condicións de realizar diagnósticos rápidos e precisos sobre a situación laboral, proporciona importantes vantaxes e orienta a toma de decisións.

O Observatorio do SEPE manexa fontes propias, como os rexistros de contratación das empresas, os perfís dos demandantes rexistrados nas Oficinas de Emprego ou as ofertas de postos de traballo dos empregadores, fontes que, combinadas con outras fontes externas, permítenlle desempeñar un rol activo na análise e diagnóstico do mercado de traballo.

O Observatorio do SEPE é, á súa vez, unha ferramenta que favorece o consenso e o encontro entre os distintos axentes sociais que interveñen no mercado de traballo, xa que a todos eles achégalles beneficios e vantaxes:

• O organismo reitor da formación profesional para o emprego conta cun instrumento para deseñar os programas en materia de formación. 
• O tecido produtivo pode dispor dos recursos humanos cualificados e axustados ás necesidades de cada posto de traballo.
• Os traballadores contan con servizos de orientación e formación apropiados e poden tomar decisións sobre o seu futuro profesional e mellorar as súas condicións de empregabilidade. 
• O servizo de emprego dispón dunha ferramenta para facilitar a vinculación entre oferta e demanda de emprego, que favorece, por tanto, a intermediación no mercado de traballo, así como para trazar, nun futuro, a política nacional en materia de fomento do emprego.
   

3 . 1 .    Definición 

O Observatorio do SEPE está concibido como un sistema de información e coñecemento do mercado de traballo. É unha unidade de estudos e análises da situación, evolución, comportamento e tendencias do mercado de traballo, nas súas distintas dimensións e perspectivas. Realiza diagnósticos e propostas coa finalidade de axudar a planificar e programar a formación profesional para o emprego, así como desenvolver accións eficaces para impulsar a creación e mantemento do emprego, para posibilitar a inserción e a reinserción laboral e, en definitiva, loitar contra o desemprego. 

3 . 2 .    Marco normativo

Lei 3 / 2023 , de de 28 febreiro, de Emprego, no seu art. 20 define a natureza e o réxime xurídico da futura Axencia Española de Emprego como un organismo público adscrito ao Ministerio de Traballo e Economía Social, a través da Secretaría de Estado de Emprego e Economía Social. Entre as súas competencias identifica o seu art. 22 apartado f) “Xestionar o Observatorio das Ocupacións, cunha rede en todo o territorio do Estado, que analice a situación e tendencias do mercado de traballo e a situación da formación no traballo, en colaboración coas Comunidades Autónomas”.

Pola súa banda, a Lei 30 / 2015 , de de 9 setembro, pola que se regula o Sistema de Formación Profesional para o emprego no ámbito laboral, o art. 4 relativo á prospección e detección de necesidades formativasindica o seguinte: 

1 . O Ministerio de Traballo e Economía Social, a través do Observatorio do Servizo Público de Emprego Estatal, en coordinación e cooperación coas comunidades autónomas no exercicio das súas competencias, a través da Conferencia Sectorial de Emprego e Asuntos Laborais, e dos axentes sociais, a través do Consello Xeral do Sistema Nacional de Emprego, desenvolverá unha función permanente de prospección e detección de necesidades formativas do sistema produtivo, para proporcionar respostas efectivas ás necesidades de formación e recualificación do mercado laboral, e para anticiparse aos cambios e responder á demanda que se poida producir de man de obra cualificada, contribuíndo así ao desenvolvemento profesional e persoal dos traballadores e á competitividade das empresas.

2 . A realización da citada función comprenderá, polo menos, as seguintes actividades:

             a) O desenvolvemento dunha metodoloxía e ferramenta de análise prospectivo, nas que se definan procedementos estruturados para o seu desenvolvemento e a difusión e translación dos seus resultados á programación da oferta formativa.

             b) A potenciación das iniciativas de detección de necesidades mediante a coordinación dos distintos axentes que poden achegar ao proceso, en particular, as estruturas paritarias sectoriais, favorecendo un marco de intercambio de información e posta en común de coñecementos.

             c) A identificación das carencias e necesidades formativas concretas dos traballadores, a partir dunha análise do seu perfil profesional, de forma que poidan adquirir as competencias necesarias para evitar os desaxustes cos requirimentos de cualificacións do sistema produtivo.

Neste sentido, o SEPE conta cunha ferramenta de análise, de cobertura nacional, que permite diagnosticar oportunamente o mercado de traballo en todos os seus ámbitos.

3 . 3 .    Misión

A misión do Observatorio do SEPE é a monitorización permanente do mercado de traballo nos ámbitos nacional e provincial, así como desde o punto de vista sectorial e ocupacional, para coñecer a súa realidade e proporcionar elementos técnicos para o desenvolvemento de plans de formación e o deseño de programas de apoio, conservación e fomento do emprego.

3 . 4 .    Visión 

Pola súa banda, a visión consiste en establecer e consolidar unha rede de seguimento permanente sobre a dinámica dos mercados de traballo, territorial, sectorial, ocupacional e por colectivos para prever as súas tendencias a curto e medio prazo, con miras a orientar ás institucións públicas na elaboración das súas políticas e programas socioeconómicos, formativos e laborais, así como ao sector empresarial e ás persoas traballadoras para definir os seus perfís profesionais e conseguir a súa empregabilidade.
 

a.    É un instrumento de investigación e análise. A súa principal función é a análise; por iso, utiliza a información xerada polas bases de datos do Sistema de Información Nacional dos Servizos Públicos de Emprego (SISPE) e intégraa coa procedente doutras fontes externas cuantitativas e cualitativas.
Ademais, está atento ás publicacións, estudos, estimacións e proxeccións que se realizan nos diferentes ámbitos territoriais, tanto nacionais como internacionais.

b.    Organiza o seu traballo e a súa actividade nunha rede de analistas a nivel nacional e provincial. Esta estrutura favorece a suma de todos para a información nacional, á vez que contempla a información desagregada no ámbito provincial, polo que se mantén a autonomía das unidades provinciais. Esta organización permite que os produtos do Observatorio teñan similar relevancia, con independencia do ámbito territorial. 

Iso responde a un dobre obxectivo; por unha banda, a información facilitada obtén a súa máxima rendibilidade cando se delinea a nivel provincial ou local. Doutra banda, a recolección de información conxuntural necesita información máis macro. Trátase da articulación entre as dinámicas provinciais e as globais. Os mercados de traballo non son independentes e, por tanto, é necesario situar a información provincial nun contexto máis amplo. 

c.    A recolección, organización e difusión da información busca responder oportunamente as demandas da contorna. Realiza unha programación de actividades que é flexible e capaz de adaptarse ás continxencias do contexto. A análise, o tratamento dos datos, así como os informes elabóranse con certa axilidade para facilitar a súa utilización polos distintos tipos de usuarios. 

d.    Un dos obxectivos que ten o Observatorio é que ese coñecemento da realidade do mercado de traballo permita intervir nela para definir criterios de xestión e facilitar a intermediación laboral e mellorar a formación para o emprego. O obxectivo non é unicamente a adquisición de coñecementos sobre o mercado de traballo, senón que estes deben servir de ferramenta para establecer pautas de acción co fin de ofrecer referencias que permitan a toma de decisións oportunas en cada caso.

e.    Mantén nexos de cooperación con organizacións empresariais e sindicais, así como con distintas asociacións profesionais. A utilidade e beneficios do Observatorio do SEPE é recoñecida polos axentes sociais. Como protagonistas do mercado son unha das principais fontes de información, indispensable para a elaboración das análises e produtos que se xeran desde o Observatorio.

f.    Participa nos eventos relacionados co mercado de traballo, tales como: mesas de traballo, feiras de emprego, xornadas, foros, seminarios, talleres, grupos de investigación, charlas, coloquios, etc. Estas actividades desenvólvense co obxectivo de manterse aberto e actualizado dentro da dinámica de análise do mercado de traballo. 

g.    Autoevalúa os seus produtos e procesos con criterios de control de calidade. Para iso utiliza instrumentos que permiten elaborar indicadores sobre a efectividade da actividade da unidade no seu conxunto. Isto realízase co obxectivo de corrixir e mellorar a dinámica de traballo e a calidade da información xerada.
 

O Observatorio do SEPE fai seus o dez Principios Fundamentais das Estatísticas Oficiais adoptados pola Comisión de Estatística das Nacións Unidas en e 1994 descritos con detalle na páxina web de UNECE ¹ . Por destacar algún deles: 

• Relevancia, imparcialidade e acceso equitativo. Os organismos oficiais de estatística han de compilar e facilitar en forma imparcial estatísticas oficiais de comprobada utilidade práctica para que os cidadáns poidan exercer o seu dereito á información pública.
• Patróns profesionais, principios científicos e ética. Para manter a confianza nas estatísticas oficiais, os organismos de estatística han de decidir acerca dos métodos e procedementos para a reunión o procesamento, o almacenamento e a presentación dos datos estatísticos.
• Responsabilidade e transparencia. Para facilitar unha interpretación correcta dos datos, polo que, os organismos de estatística han de presentar información conforme a normas científicas sobre as fontes, métodos e procedementos da estatística.
• Fontes de estatísticas oficiais. Os datos para fins estatísticos poden obterse de todo tipo de fontes, xa sexa enquisas estatísticas ou rexistros administrativos. Os organismos de estatística han de seleccionar a fonte con respecto á calidade, a oportunidade, o custo e a carga que imporá aos enquisados.
• Confidencialidade. Os datos individuais que reúnan os organismos de estatística para a compilación estatística refíranse a persoas naturais ou xurídicas, deben ser estritamente confidenciais e utilizarse exclusivamente para fins estatísticos.

O lector, os destinatarios da información deben sentir que pode confiar no Observatorio do SEPE como sistema de información e coñecemento do mercado de traballo. Os datos, a análise debe ser informativo e propiciar o debate, pero nunca os temas en si mesmos deberían ser obxecto de discusión. 

Ademais, a información sobre o mercado laboral para a orientación permanente cumpre, segundo os criterios de calidade do CEDEFOP ²  cos puntos seguintes:

• Exactitude, por exemplo, estatisticamente fiable.
• Integridade, por ex. en canto sectores, rexións...
• Temporalidade: datos recentes e actualizados con frecuencia.
• Relevante para as necesidades dos usuarios e adaptado ás súas necesidades. 
• Atractiva y disponible en distintos formatos (imágenes, tablas, diagramas, gráficos o vídeos).
• Accesibilidade, tendo en conta as distintas capacidades e circunstancias dos usuarios, textos fáciles de entender, acceso sen necesidade de inscrición e de forma gratuíta.
• Imparcialidade: por unha banda, a información debe ser do interese exclusivo dos usuarios e non estar influída polo provedor ou por intereses institucionais ou económicos e, por outro, non debe discriminar por razón de xénero, idade, orixe étnica, clase social, educación ou capacidades.
• Os datos deben ser comparables no tempo e en distintos niveis xeográficos.
• Inclusión de información local ou rexional co fin de mostrar as posibilidades do lugar, ademais do potencial doutras zonas.
• Transparente, de tal forma que se indiquen as fontes dos datos.
• Fácil de actualizar.
   

A estrutura organizativa do Observatorio do SEPE é unha peza crave e determinante para garantir a súa operatividade. É unha unidade de estudos orgánicamente adscrita á Subdirección Xeral de Estatística e Información dos Servizos Centrais (ou unidade que o substitúa cando entre en vigor a próxima Axencia Española do Emprego) que determina os obxectivos estratéxicos conforme á normativa aplicable. 

Componse dunha rede repartida por todo o territorio nacional, cuxa estrutura central planifica e coordina os traballos dos/os técnicos expertos en mercado de traballo do cincuenta e dúas Direccións Provinciais do SEPE.

Esta rede está organizada en equipos de traballo liderados polos/as coordinadores/as, que son as persoas encargadas de despregar os obxectivos operativos. Estes equipos de traballo compleméntanse para conseguir unha interrelación entre as metodoloxías e os produtos elaborados. 

Por tanto, o Observatorio do SEPE queda estruturado territorial e organizativamente en dous niveis operativos: estatal/central e provincial/periférico.

Como consecuencia desta estrutura en rede e pola propia dinámica de traballo, realízanse anualmente xornadas técnicas nas que participan todos os analistas da rede. Tamén se son habituais as reunións presenciais ou virtuais da unidade central coas coordinacións dos equipos, así como dos propios grupos de traballo para compartir experiencias, coñecementos, habilidades e prácticas e revisar, avaliar e, no seu caso, rectificar o funcionamento de actuación. 

En función do tipo de taller, reunión ou xornada presencial que se celebra, determínase a conveniencia acerca de realizalo na unidade central ou provincial, de forma rotativa e nas que participa a totalidade ou parte da Rede do Observatorio.

O Observatorio do SEPE está dirixido por unha área técnica que ten como función principal a coordinación, administración e supervisión xeral da actividade da rede estatal. Algunhas de funciónelas da área técnica están relacionadas coa planificación estratéxica da unidade para orientar a planificación operativa da unidade; o seguimento e avaliación dos procesos, produtos e obxectivos e coordinar e supervisar a execución dos produtos e actividades; a difusión dos resultados e produtos e participar en xornadas, seminarios ou congresos vinculados á temática de emprego; a promoción de alianzas e nexos de cooperación con outros organismos, organizacións e institucións públicas e privadas, que tamén xeran información; e a identificación das necesidades de formación e a actualización en competencias dos recursos humanos que conforman todo o equipo.

Desde os Servizos Centrais, as coordinacións de equipos e todas as unidades provinciais, sen prexuízo, neste último caso, da dependencia orgánica de cada Dirección Provincial do SEPE procúrase deseñar as investigacións de carácter nacional ou provincial e aplicar os instrumentos técnicos (cuestionarios, guións de entrevistas, guións de reunións de grupo...) que permitan obter información para os estudos; manter e actualizar as bases de datos na súa tripla vertente: datos do Sistema de Información dos Servizos Públicos de Emprego (SISPE), datos externos ao organismo e datos propios do Observatorio, así como a explotación dos datos para todos os ámbitos xeográficos; facilitar a información elaborada aos nosos clientes así como a difusión dos produtos e o intercambio de información con outras institucións e organismos e colectivos, tanto nacionais como autonómicos e provinciais.

Pola súa banda, entre as funcións das unidades provinciais contémplase, dentro do ámbito de actuación provincial e local analizar e explotar os datos, así como manter actualizada a tendencia do emprego; capturar os datos de fontes externas; coordinar e elaborar os informes xerais e aqueles específicos que solicitan os usuarios dese ámbito territorial; prestar asesoramento técnico en materias relacionadas co mercado de traballo, o emprego e a formación e difundir os produtos; e actualizar as bases de datos de usuarios e de expertos e informantes clave que conforman e alimentan a base nacional. 

Para finalizar esta estrutura de funcións e, por tanto, para poder garantir con eficacia, capacidade e responsabilidade os seus labores, o Observatorio do SEPE conta co apoio, en primeiro lugar, da Subdirección Xeral das Tecnoloxías da Información e Comunicacións. A súa misión ten unha dobre función; por unha banda, presta soporte técnico e apoio á xestión operativa a través da implantación e mantemento dos servizos de redes e soporte (hardware e software) mantemento actualizado e das bases de datos propias e, por outro, dos soportes informáticos necesarios a nivel de programas.

En segundo lugar, da Subdirección Xeral de Relacións Institucionais e Asistencia Xurídica. O seu labor é clave na difusión vía web dos produtos e servizos, creando un espazo que lle identifique como unidade de estudos de fácil e rápido acceso, integrada na páxina Web do organismo, pero con entidade propia.
 

O mercado de traballo caracterízase polo dinamismo, a complexidade e a heteroxeneidade das distintas dimensións desde as que se pode abordar a súa análise. Por tanto, as investigacións que realiza o Observatorio do SEPE teñen un enfoque tanto cualitativo como cuantitativo e, coa máxima desagregación dos datos, fan especial referencia aos seguintes ámbitos.

7 . 1     Ámbito territorial: municipal, provincial, autonómico e estatal. 

Trátase de manter o equilibrio entre a necesaria análise do conxunto nacional e as particularidades e especificidades do resto de ámbitos territoriais que son, en moitos casos, as auténticas xeradoras de emprego. 

O desenvolvemento local ha posto de manifesto as potencialidades de emprego que teñen os territorios pequenos, identificando as limitacións, detectando as posibilidades e coordinando ao mesmo tempo os distintos axentes que interveñen nel. 

Esta consideración trasládase tamén á dinámica de traballo; neste sentido, o Observatorio configúrase como unha rede de todo o territorio nacional, por tanto, os usuarios e interlocutores do Observatorio do SEPE están identificados neses ámbitos.

Neste sentido, anualmente, publícanse o Informe de mercado de traballo estatale os Informes de mercado de traballo provincial. Estes informes ofrecen datos da situación do mercado de traballo presente cunha visión retrospectiva que reflicte a evolución e a tendencia a curto prazo, aspectos sociodemográficos, de afiliación á seguridade social, de contratación, demanda de emprego e ocupacións.

OsReferentes do mercado de traballoé un cadro de mando mensual e anual a nivel estatal con indicadores de paro, contratos e afiliación á Seguridade Social.

OBoletín anual do mercado de traballo municipalson unhas fichas con indicadores de mercado de traballo que tratan de achegarnos á realidade laboral dos municipios de España que teñen ou superan os 100 traballadores afiliados á Seguridade Social.

Nos Estudos sobre mobilidade das persoas traballadorasanalízase a mobilidade por motivos laborais en España desde tres perspectivas: xeográfica, sectorial e ocupacional.

No informe tense en conta: o perfil dos traballadores que se desprazan, as actividades económicas das empresas que os contratan, as ocupacións en que son contratados e os diferentes ámbitos xeográficos nos que se moven os traballadores.

7 . 2     Ámbito das ocupacións. 

A vinculación e o recoñecemento entre a oferta e a demanda de emprego realízase a través da ocupación e é neste campo onde primeiro se reflicten os posibles desaxustes que poden existir entre unha e outra. Por iso, o Observatorio do SEPE analiza o comportamento das ocupacións desde os perfís da oferta de emprego requiridos polas empresas (tarefas ou funcións que ten que desempeñar, requisitos de acceso, ferramentas, coñecementos e outras competencias, entre as que destacan as sofl skills ou as dixitais), desde o perfil da persoa contratada e as variacións do volume de emprego por ocupación e desde o perfil das persoas solicitantes de emprego.

En Informaciónmensual e anual do mercado de traballo por ocupación, a modo de fichas, preséntase información de mercado de traballo de ámbito nacional e por grupo primario de ocupación, segundo a Clasificación Nacional de Ocupacións (CNO) do Instituto Nacional de Estatística (INE). 

Actualmente son 502 grupos primarios de ocupacións. Ofrece información sobre contratos e demandantes que os Servizos Públicos de Emprego rexistran cada mes/ano en cada unha das ocupacións. Os datos desagréganse segundo diferentes variables que conforman un perfil, mostrando as súas variacións mensuais e anuais. Así mesmo, ofrécese información da mobilidade do mercado laboral entre as provincias/comunidades autónomas. 

Os perfís da oferta de emprego é unha publicación de carácter anual que, a partir das actividades económicas e ocupacións con mellor comportamento e perspectivas de emprego, analiza unha mostra significativa de ofertas de traballo publicadas en portais de emprego para as condicións laborais ofrecidas polos empregadores (tipoloxía de contrato ofrecidas, xornada, salario), así como o perfil  do candidato que requiren: as competencias técnico-profesionais, as competencias transversais, competencias persoais, experiencia e formación necesaria.

O axuste da oferta e a demanda de empregoé unha publicación editada por primeira vez en . 2023 É un informe froito da análise dos dos resultados da Enquisa Trimestral de Custo Laboral do Instituto Nacional de Estatística, da Enquisa Anual Laboral do Ministerio de Traballo e Economía Social e de enquisas e fontes propias do Observatorio das Ocupacións. Os resultados do informe preséntanse por ocupacións, actividades económicas e as causas polas que se producen os desaxustes.

7 . 3     Ámbito das actividades económicas. 

O achegamento á realidade económica necesariamente ten que utilizar esta variable que incorpora tanto ás empresas como aos seus traballadores. O funcionamento dun sector ou dunha actividade económica ten suficientes peculiaridades como para ser analizados de forma independente para que poida alcanzar o maior grao de desagregación posible. 

O estudo das actividades económicas permite un maior coñecemento do funcionamento das empresas de cada sector, principal fonte xeradora de postos de traballo. É aí onde se manifestan os cambios técnicos, tecnolóxicos e organizativos e o seu impacto sobre o emprego, que produce efectos sobre os perfís ocupacionais, as competencias laborais, as condicións de traballo ou o nivel de emprego, entre outros.

Neste ámbito, o Observatorio do SEPE pon a énfase no estudo e a detección de potenciais xacementos de emprego e de sectores emerxentes e das novas ocupacións asociadas aos este sectores.

OInforme anual de tendencias do mercado de traballoachega información relevante sobre o comportamento de diferentes indicadores económicos e as perspectivas macroeconómicas que poden condicionar o comportamento do mercado laboral, así como as previsións no curto e medio prazo, co obxecto de anticiparse.

A publicación céntrase na análise das seccións e divisións de actividades económicas identificadas como mellor situadas no mercado de traballo e mellores perspectivas de creación de emprego, a partir da análise de series temporais de datos, así como o emprego de reposición ligado á substitución xeracional e que se constitúe como principal fonte de xeración de emprego.

O Observatorio das Ocupacións do SEPE realiza tamén Estudos prospectivos sectoriais para coñecer cales son as actividades económicas e as ocupacións que teñen mellores perspectivas de emprego a curto e medio prazo. Algúns dos sectores estudados ata o momento son os relacionados con servizos avanzados ás empresas (TIC e outros), actividades da economía circular, comercio comerciante polo miúdo, bens de equipo, loxística, hortofrutícola, automoción, enerxías renovables, turismo.

Os boletíns de Actividades económicas e ocupacións con variación positiva na contrataciónrecompilan a información desde o punto de vista da contratación rexistrada. A información desagrégase por colectivos. Os datos son de ámbito estatal e provincial e teñen unha periodicidade mensual e anual.

7 . 4     Ámbito formativo. 

O Observatorio do SEPE aborda o relacionado co ámbito da formación na medida en que se relaciona coas necesidades do sistema produtivo para proporcionar posibilidades de mellora da empregabilidade, favorecer a inserción laboral e como procurar o aumento da produtividade empresarial. 

Por esta razón, xera información acerca dos requirimentos e perfís profesionais demandados polo mercado de traballo coa finalidade de proporcionar as liñas que sirvan de base para o deseño da programación da oferta formativa e identifica as necesidades de formación por ocupacións co fin de que os contidos de formación estean en consonancia cos requirimentos do desempeño dos postos de traballo relacionados con esas ocupacións.

O Informe de detección de necesidades formativasdetecta posibles carencias formativas por ocupacións para poder anticiparse ás necesidades de cualificación futuras. Identifica as necesidades de formación en competencias técnico profesionais, competencias transversais, competencias persoais, dixitais e idiomas.

AsCompetencias persoais para o emprego, tamén chamadas "soft skills" ou competencias brandas, son importantes para a empregabilidade. O Observatorio das Ocupacións do SEPE quere contribuír co estudo “ 13 Competencias crave para o emprego: cuestionario de autodiagnóstico de competencias persoais” ao Ano Europeo das Competencias para dar o valor que se merecen ás competencias persoais, tan relevantes na procura, como no mantemento dun emprego. 

O Observatorio das Ocupacións do SEPE realizou este informe para dar a coñecer á cidadanía as competencias persoais para o emprego máis demandadas no mercado de traballo. Estas competencias seleccionáronse a través da análise de miles de ofertas de emprego e definíronse partir do referente da Clasificación ESCO(European Skills, Competences, Qualifications and Occupations). 

ComPersonal é unha ferramenta pública e gratuíta que permitirá autoevaluarse en rede, de forma áxil e anónima, en competencias persoais e recibir inmediatamente un informe do seu nivel competencial.

7 . 5     Ámbito de perfís e colectivos específicos. 

O mercado de traballo estrutúrase en función das características persoais da forza laboral como son o sexo, a idade, o nivel educativo, a titulación, a formación para o traballo, a nacionalidade, etc. As posibilidades de inserción e adaptación laboral poden verse favorecida ou prexudicada en función destas características. 

A actual Lei de Emprego identifica os grupos ou colectivos prioritario de persoas con especiais dificultades de integración no mercado de traballo que deberán ser os potenciais receptores das accións dos servizos de emprego para a mellora da súa empregabilidade e a incorporación á actividade laboral. 

Neste sentido, o Observatorio do SEPE aborda esta análise e anualmente publica os Informes estatais dos colectivosde mulleres, persoas novas menores de anos, 30 persoas estranxeiras, persoas maiores de anos 45 e persoas con discapacidade. Conteñen indicadores de paro e contratos, de afiliación á Seguridade Social e da Enquisa de Poboación Activa. Coa mesma periodicidade e datos similares, publícanse os Informes provinciais de colectivos.

OBoletín trimestral do mercado de traballoofrece datos a nivel nacional, comunidade autónoma provincia de carácter xeral e desagregada polos mesmos grupos de interese colectivos e similar información

OMercado de traballo das persoas tituladas mostra os datos das persoas egresadas universitarias ou en Formación Profesional, rexistradas nos Servizos Públicos de Emprego, ben por ter ou ter contratos de traballo, ben por estar inscritas como demandantes de emprego. A información está dispoñible por títulos universitarios e por agrupación de títulos universitarios con programas educativos con nexo común, por títulos de Formación profesional regulada ou por Certificados de Profesionalidade.

7 . 6     Ámbito de comunicación, relación e difusión

Para finalizar co elenco de produtos, o máis innovador nesta evolución do Observatorio das Ocupacións do SEPE iniciada desde hai algo máis dun ano é a plataforma de información sobre o emprego e a formación á que chamamos Hipatia. Fixemos o noso un dos pensamentos que definiron a esta importante científica e filósofa da antigüidade: “comprender as cousas que nos rodean é a mellor preparación para comprender as cousas que hai máis aló”. A plataforma ten como obxectivo o converterse nun espazo de encontro e intercambio de experiencias e actividades entre expertos e actores que coñecen e interveñen no mercado de traballo. 

Pretendemos que sexa un lugar de referencia para o conxunto de investigadores, analistas e responsables de institucións públicas e privadas vinculadas ao conxunto dos diversos ámbitos do mercado de traballo. Esta plataforma vai contar con dous espazos e dúas ferramentas de consulta. 

O primeiro dos espazos é de carácter técnico, posto a disposición de analistas e investigadores no que, desde distintas disciplinas e metodoloxías, abórdase o funcionamento do mercado de traballo e a detección de necesidades formativas. Esta revista Cadernos do Mercado de Traballo, retoma a súa andaina despois de varios anos sen publicarse e volve renovada e en formato dixital co obxectivo difundir, compartir e incentivar a investigación, a análise e a información sobre o mercado de traballo.

O segundo espazo, é de carácter divulgativo e interinstitucional, terán presenza, iniciativas e actividades relacionadas co emprego, a formación, a intermediación, a orientación e outros campos afíns. É un espazo aberto e interinstitucional de difusión que concentrará actividades sobre a realidade laboral desde diferentes perspectivas, no que se comparten experiencias, coñecementos e boas prácticas achega da análise do mercado de traballo.

Canto ás ferramentas de consulta, por unha banda, o Barómetro Laboral e Formativo. Enquisa/consulta realizada cunha periodicidade semestral, dirixida a un grupo de persoas expertas co obxectivo de realizar un seguimento que nos permite coñecer as variacións en expectativas, opinións e valoracións sobre unha serie de cuestións relacionadas co emprego e a formación.

Por outra banda, a plataforma contase cunha actualización permanente dos principais indicadores do mercado de traballo: un espazo interactivo no que se ofrece a información da contratación rexistrada e do desemprego tendo en conta a evolución das distintas variables. 

Finalmente, para dar resposta ás necesidades de información dos usuarios do Observatorio do SEPE, os estudos son de elaboración propia. Esta é a liña na que actualmente se está traballando. 

No entanto, o Observatorio do SEPE está aberto a realizar estudos en colaboración con outros equipos de investigación. Promover estudos de mercado en concorrencia con outras mediante a creación de grupos de traballo para transferir coñecementos, aprendizaxes e experiencias acumuladas. Neste momento, existen mecanismos de intercambio de información e asesoramento técnico. A finalidade última é optimizar as metodoloxías, validar e mellorar os indicadores e variables utilizados sobre esta temática en beneficio de ambas as institucións, con resultados favorables na cidadanía.

En ocasións, pola natureza e a dimensión do estudo, de ser complicada a execución directa ou en colaboración con outras institucións, existe a posibilidade de realizar estudos externos subscritos con empresas de investigación de mercados ou consultoras, como xa se fixo no momento da creación desta unidade. 

Aspecto de interese que é necesario potenciar e coidar é a difusión de todos os produtos que elaboramos. Se o seu obxectivo final é ser o instrumento provedor de información que axude a tomar decisións en materia de formación profesional para o emprego e de orientación laboral, a información que produce ten que ser posta en circulación para que os usuarios e clientes poidan tomar as súas decisións con maior acerto e oportunidade en cada momento. É necesario divulgar, propagar, difundir, transmitir, comunicar. A transparencia da información provoca e obriga a mellorar a xestión. Neste aspecto, aínda nos queda certo percorrido, pero… estamos en iso!

O contido máis detallado, a utilidade, a aplicabilidade de cada un dos produtos que elaboramos a Rede do Observatorio do SEPE exponse no artigo “O Observatorio das Ocupacións xerador de información para a orientación laboral”. de Irene Pastor Bustamante, Técnica do Observatorio das Ocupacións do SEPE.