Resumo
Este artigo presenta as diferentes publicacións que se xeran desde o Observatorio das Ocupacións do SEPE como recursos para ser empregados durante o proceso de orientación laboral co fin de facilitar información diversa e de actualidade sobre o mercado de traballo que mellore a empregabilidade das persoas.
A Lei de Emprego ínstanos a pór en valor o enfoque centrado na persoa como reto para a orientación laboral. O Observatorio é unha unidade técnica de estudos que analiza o mercado de traballo a través dunha serie de informes e análises que se publican no Portal do SEPE desde o espazo do Observatorio das Ocupacións. No artigo vanse describindo estes estudos indicando o tipo de información que ofrece e para que pode servir de utilidade para as e os profesionais da orientación laboral.
Palabras crave: catálogo de servizos garantidos, clasificación nacional de ocupacións 2011 1 , Observatorio das Ocupacións, orientación laboral.
1 A vixente Clasificación Nacional de Ocupacións (CNO- 11 ) remóntase ao ano 1994 . Durante o transcurso deste tempo a evolución da economía supuxo a aparición de novas ocupacións, entre as que caben destacar as asociadas aos sectores das Tecnoloxías da Información e as Comunicacións e do Medio Ambiente.
Introdución
Orientar é xerar un encontro empático desde o que acompañar a canalizar a toma de decisións. Ter información sobre o mercado de traballo favorece adecuar os talentos ás necesidades das empresas. É importante coñecer e saber interpretar a información relativa a mercado de traballo, por iso hai que enmarcar unha serie de conceptos e análises, que faciliten a orientación laboral e que melloren a empregabilidade das persoas.
Desde o Observatorio das Ocupacións (en diante, Observatorio) xérase unha cantidade importante de información que nos facilita a análise, a comunicación e a comprensión do mercado laboral. Todo iso, pódese empregar como referente do mercado de traballo e como un recurso a ter en conta no proceso de orientación laboral.
O papel da orientación laboral na lei de emprego
No preámbulo da lei de emprego 2 menciónase que o reto da orientación laboral require dun enfoque centrado na persoa que proporcione unha orientación de calidade e personalizada. No capítulo I do Título IV incorpórase o catálogo de servizos garantidos, que incide en universalizar a prestación dun servizo integral de prospección, orientación e acompañamento continuado das persoas ao longo de toda a súa vida laboral activa.
Neste marco, a orientación refírese a un conxunto de elementos que abarcan desde: a información, a motivación, o asesoramento, o diagnóstico de perfil profesional e de competencias, de aprendizaxe, de procura de emprego e de inserción laboral. Todos eles destinados a favorecer a inserción laboral das persoas beneficiarias dos servizos de orientación laboral 3 .
O Observatorio, como unidade técnica de estudos, analiza con metodoloxía propia a situación e as tendencias do mercado de traballo a curto e medio prazo para realizar informes e análises de mercado de traballo (territoriais, sectoriais, ocupacionais e por colectivos). Estas análises publícanse en formato dixital na páxina Web do Servizo Público de Emprego Estatal, para mellorar a empregabilidade das persoas traballadoras, ofrecer información ao sector empresarial e contribuír ao deseño das políticas públicas.
No proceso da orientación laboral pódese empregar a información que ofrece o Observatorio sobre:
- a situación, a evolución e a prospectiva do mercado laboral,
- a tendencia nos sectores e actividades económicas,
- o comportamento das ocupacións,
- as necesidades formativas do sistema produtivo,
- os perfís da oferta de emprego e os cambios que se producen no mercado de traballo.
Os resultados das análises que se realizan no Observatorio recóllense nun colector de información dinámico e concrétanse en diversas publicacións periódicas. Con este propósito de informar, motivar e asesorar, vanse a describir as diferentes publicacións que se xeran desde o Observatorio das Ocupacións.
2 Lei 3 / 2023 , de de 28 febreiro, de Emprego.
3 O artigo 12 , indica que a Estratexia Española de Apoio Activo ao Emprego articularase en torno diferentes eixos de activación para o emprego e en concreto o Eixo 1 enfócase na Orientacion.
O Observatorio das Ocupacións, un arquivo dinámico para informar e orientar
O Observatorio das Ocupacións 4 ten, entre outras funcións, o labor de prospección e detección de demandas do sistema produtivo e do mercado laboralpara proporcionar información especializada ás necesidades de emprego. Ademais, ofrece respostas efectivas ás necesidades de formación e recualificación da poboación activa.Esta detección facilita anticiparse aos cambios e permite responder á demanda que se poida producir de man de obra cualificada,polo que contribúe así ao desenvolvemento profesional e persoal das persoas traballadoras e á competitividade das empresas.
Nos informes de mercado de traballo 5 , tanto en e linforme do Mercado de Traballo Estatal como nos informes de ámbito provincial, ofrécese información sobre o comportamento dos principais indicadores laborais (poboación activa; afiliación á Seguridade Social; contratación e paro rexistrado) en relación coas actividades económicas, as ocupacións e os territorios. Estes datos corresponden ao ano natural e contemplan a evolución dos últimos anos e as variacións máis significativas. Todo iso, favorece a programación de accións conducentes a mellorar a empregabilidade das persoas ao mostrar unha radiografía coa información máis relevante en materia de emprego.
Estes datos, vanse ofrecendo con información detallada de persoas afiliadas á Seguridade Social nos diferentes réximes de emprego; a taxa de actividade e a taxa de paro rexistrado con datos do INE, considerando a diferenza trimestral e anual.
A información do mercado de traballo estatal e provincial actualízase trimestralmente a través de lBoletín Trimestral do Mercado de Traballo (BTM) que contén unha actualizada e detallada información de mercado de traballo a nivel nacional e territorial (provincias) con información específica de determinados colectivos (mulleres, novas, estranxeiros, maiores de anos, 45 persoas con discapacidade).
Así mesmo, ofrécense táboas e gráficos de estabilidade e temporalidade no emprego obtidos coa información dos contratos e de paro rexistrado recolleitos do Sistema de Información dos Servizos Públicos de Emprego (SISPE) xunto con datos do Servizo Público de Emprego Estatal (SEPE) sobre persoas beneficiarias de prestacións. Esta información preséntase xunto con mapas que reflicten a porcentaxe de paro rexistrado e de contratos ademais da variación interanual a nivel provincial.
No BTMtamén se presentan gráficos cos totais de contratos e paro rexistrado por sectores económicos (Agricultura e Pesca, Construción, Industria, Servizos e outros) con información obtida do SISPE. Así mesmo, ofrécese a variación interanual a nivel estatal por actividades económicas detalladas mostrando datos de paro, contratos e afiliación á Seguridade Social.
Outra información de gran interese que ofrece oBTMé mostrar a tendencia da contratación no seis ocupacións máis contratadas de cada grupo ocupacional (CNO- 11 ) e gráficos que representan unha comparativa de perfís tendo en conta o sexo e a idade nos contratos rexistrados, así como no paro rexistrado. Se nos interesase considerar o nivel formativo en contratos e paro rexistrado temos táboas que reflicten a información trimestral.
En orientación laboral, é de gran utilidade contar coa información que dá o BTM sobre modalidade dos contratos rexistrados e antigüidade da demanda de emprego (SISPE) mostrando os totais e as variacións.Con esta información pódese ofrecer unha orientación laboral con datos actuais e de calidade que facilitan a toma de decisións e permiten identificar a estrutura do merado de traballo a nivel territorial e detallada reflectindo a distribución de variables do mercado de traballo; taxa de paro (EPA); taxa de actividade (EPA) contratos totais e contratos temporais con información trimestral detallada a nivel provincial por cada Comunidade Autónoma.
Así mesmo, o BTMofrece información gráfica e específica de realidade laboral dos colectivos mencionados o cal é de gran interese no proceso de orientación laboral individualizada a tendendo ás características das persoas atendidas. Esta información complétase cunha panorámica sobre a evolución dos contratos con mobilidade xeográfica interprovincial e o perfil da mesma contemplando as variables de sexo; grupo de idade; nivel formativo; colectivo; modalidade de contratación e sector de actividade e con datos específicos a nivel provincial das persoas contratadas que permanecen; que entran; que saen e o saldo final.
4 A disposición adicional terceira da Lei 3 / 2023 de emprego, menciona a creación da Oficina de Análise do Emprego, como área especializada dentro da Axencia Española de Emprego, vinculada funcionalmente co Observatorio das Ocupacións.
5 Os Informes do Mercado de Traballo ofrecen unha análise do perfil das persoas afiliadas, contratadas e desempregadas. Así mesmo, analízase a mobilidade das persoas traballadoras e a situación das persoas demandantes de emprego que están a recibir algún tipo de prestación xunto cunha análise comparativa das ocupacións contratadas e das solicitadas polas e os demandantes parados.
6 Entendendo as Ocupacións como o conxunto de postos de traballo cuxas tarefas presentan unha gran similitude tanto desde o punto de vista da contratación como da demanda de emprego.
O Observatorio como referente para coñecer o Mercado de Traballo
Para obter unha información mensual de ámbito estatal con datos SISPE sobre as persoas paradas rexistradas a final de cada mes e a cifra de contratos realizados nese mesmo mes coa porcentaxe comparativa respecto ao mes anterior e respecto dese mesmo mes do ano anterior contemplando a variación mensual e anual de persoas demandantes paradas e o número de contratos a nivel autonómico e provincial, pódese consultar de forma gráfica e en formato breve a publicación de Referentesde información do mercado de traballo.
Ademais da información territorial indicada, neste informe sobre Referentes, ofrécense datos desagregados por totais dos colectivos sinalados de interese para o emprego e información específica sobre tipos de contratos segundo temporalidade(indefinido ou temporal; modalidade de contrato en vigor e tipo de xornada (completa, parcial ou fixa descontinua). Outra referencia significativa é a información sobre a variación da contratación segundo a súa tipoloxía e contemplando as diferentes actividades económicas principais segundo a CNAE- 2009 .
Esta información resulta de gran utilidade xa que se identifica, en táboas, as modalidades de contratación que veñen formalizando nas diferentes actividades económicas e o número de contratos xunto coa súa variación mensual e anual e o índice de rotación mostrando a distribución dos contratos formalizados para cada persoa. Estes datos xunto como a taxa de mobilidade e identificación das provincias con maior saldo positivo e negativo na contratación ofrécennos unha perspectiva de gran interese para o referente ao mercado de traballo.
Os informes estatais do mercado de traballo de colectivos: mozos, mulleres, persoas con discapacidade; persoas estranxeiras e persoas maiores de anos 45 7 ofrecen información detallada sobre a situación específica destes colectivos de interese para o mercado de traballo. Estes mesmos colectivos analízanse nun informe (provincial) anual do mercado de traballo por colectivos,con información da situación de cada un destes colectivos no mercado laboral de cada provincia.
7 . Estes informes ofrecen datos, de ámbito nacional e provincial, da situación do mercado de traballo presente, cunha visión que reflicte a tendencia, a evolución e a prospectiva a curto prazo ofrecendo información que contén datos; sociodemográficos, de afiliación á seguridade social, contratación, demanda de emprego e paro rexistrado, ocupacións, prospectiva de mercado de traballo e de mobilidade xeográfica e ocupacional das persoas traballadoras.
Tendencias do Mercado de traballo
Para identificar as tendencias do mercado de traballo, pódese consultar o Informe anual sobre tendencias do mercado de traballo que permite identificar o comportamento do mercado de traballo con información cualitativa obtida a través de entrevistas realizadas a persoas expertas sobre diferentes variables que interveñen no mercado de traballo e as previsións para o ano próximo.
Neste informe, ofrécese unha primeira panorámica do mercado de traballo realizada a través de metodoloxía propia do Observatorio centrada na análise cualitativa e nun modelo cuantitativo de series temporais que permite obter e ordenar as ocupacións e/ou actividades cun comportamento estable e unha tendencia de crecemento positivo.
Tras unha breve información, sobre actividades e ocupacións mellor situadas no mercado de traballo e con mellores perspectivas de creación de emprego móstrase a relación entre as actividades económicas con mellores perspectivas a curto prazoe a sección de actividade (CNAE) na que se atopa incluídas. De cada actividade económica detállanse as seccións que mostran mellores perspectivas no emprego 8 .
Outro aspecto interesante que se recolle neste informe é que se contemplan os desaxustes entre a oferta e a demanda de emprego obtidos tras consultar a máis de representantes 300 craves a nivel nacional. Así mesmo, dedícase un capítulo á relación das actividades mellor situadas en canto ao emprego de reposición e outro ás tendencias nas necesidades formativas no mercado de traballo para compensar o desaxuste entre a oferta e a demanda laboral.
Na orientación laboral é prioritario poder identificar as necesidades formativas que está a demandar o sistema produtivo. O Observatorio elabora o Informe de Prospección e detección de necesidades formativas 9 , para favorecer a programación da oferta formativa dirixida a persoas traballadoras ocupadas e desempregadas detectando carencias competenciais específicas que poidan ser cubertas por diferentes propostas formativas, identificando previamente as ocupacións con mellores perspectivas de emprego.
8 .En táboas e gráficos elaborados a partir dos datos de persoas afiliadas á Seguridade Social a de 31 decembro de cada ano xunto con datos do INE (EPA do IV Trimestre) e datos SISPE sobre contratos rexistrados anuais; acompañada de gráficos que representan a tendencia do emprego nos principais sectores económicos e outros que reflicten as seccións de actividade económica mellor situadas no mercado de traballo así como coas actividades segundo a CNAE (ordenadas segundo o peso da contratación sobre o total). 9 .Informe anual, con metodoloxía propia, enmarcado na Lei 30 / 2015 , de de 9 setembro pola que se regula o Sistema de Formación Profesional para o Emprego no ámbito laboral. Esta norma encomenda ao Observatorio do SEPE a función permanente de prospección e detección das necesidades formativas do sistema produtivo, para servir de referente á programación da oferta formativa dirixida tanto a persoas traballadoras ocupadas como desempregadas contemplando tres tipos de competencias; técnicas-profesionais; transversais e xenéricas.
Publicacións innovadoras para contribuír a unha orientación laboral de calidade
Cadernos do Mercado de Traballoé unha publicación propia do Observatorio que se iniciou no 2008 ano en formato revista impresa. Desde o 2008 , cunha interrupción duns anos, retomouse a súa edición en formato dixital en abril de para 2023 difundir a investigación, análise e información do mercado de traballo. Cada edición, dedicouse a unha temática relacionada co mercado de traballo. Desde entón, número a número se ha ido abordando o mercado de traballo coa voz dos expertos e expertasque a través de artigos específicos de actualidade vinculados ao mercado laboral de maneira directa e indirecta aproxímannos a coñecer en detalle e de forma reflexiva os detalles do que afecta o mercado de traballo.
En todo proceso dinámico, actívanse cambios e un deses cambios é a reactivación, en formato dixital, da publicación da Revista Semestral de Cadernos do Mercado de Traballo (CMT) e a activación da futuraplataforma “Hipatia”, de carácter universalista e divulgativa, deseñada para favorecer o encontro e intercambio de experiencias e coñecementos que sirvan de referencia para diversificar o coñecemento sobre o mercado de traballo.
Desde o 2010 ano ata a actualidade realizáronse un total de estudos 13 prospectivos sectoriaisque abordan aqueles sectores económicos nos que se requiren profesionais especializados. Estes estudos abordan as tendencias do mercado de traballo. Nestes estudos, analizáronse as tendencias do mercado de traballo nos seguintes sectores; “ as enerxías renovables”( 2023 ); “o turismo”( 2023 ); “os servizos avanzados ás empresas” ( 2022 ); “as actividades económicas relacionadas coa economía circular”( 2020 ); “o comercio comerciante polo miúdo”( 2017 ); “o sector de bens de equipo”( 2016 ); “os servizos avanzados ás empresas na tecnoloxía da información e a comunicación (TIC)” ( 2015 ); “o sector loxístico: xestión da cadea de subministración”( 2014 ); “o sector hortofrutícola”( 2013 ); “o sector da automoción” ( 2012 ); “o sector turístico”( 2012 ) e “as enerxías renovables”( 2010 ).
O Observatorio contribuíu co Ano Europeo ( 2023 ) dedicado ás Competencias, cunha publicación específica denominada: “ 13 Competencias Craves para o Emprego: cuestionario de autodiagnóstico de competencias persoais”.Esta ferramenta pretende para favorecer unha autoevaluación en competencias persoais para o emprego.
Así mesmo, a Web do Observatorio ofrece “fichas informativas” de ámbito estatal con contidos mensuais e/ou anuais do mercado de traballo por ocupación. Cada ficha contén datos de persoas paradas por cada ocupación incluída; número de contratos e de persoas asociadas a esa ocupación (segundo sexo, idade e colectivos de interese para o mercado de traballo). Pódense realizar unha procura alfabética de cada ocupación. Nestas fichas por ocupación recóllese a evolución mensual das persoas demandantes paradas e a evolución do número de contratos xunto cunha representación da distribución provincial dos rexistros destes indicadores mencionado xunto con datos de mobilidade na contratación interprovincial.
Tamén é de gran interese a publicación de datos básicos de mobilidade laboral. Nestes informes a partir da información recollida nos contratos rexistrados nos servizos públicos de emprego, analízase a mobilidade xeográfica, sectorial e ocupacional das persoas traballadoras por motivos laborais. Na análise tense en conta os seguintes indicadores: perfil de mobilidade, as actividades económicas das empresas que contratan, as ocupacións en que son contratadas e os diferentes ámbitos xeográficos nos que se moven os traballadores e as traballadoras.
No informe EURES sobre o mercado laboral español, ofrécese información anual que pretende facilitar a mobilidade profesional en Europa para persoas que buscan traballo en España. En procesos de orientación laboral, é de gran interese ter información do mercado laboral a nivel rexional con datos sobre en que rexións necesítase man de obra e en que sectores rexístrase un exceso de man de obra. Estes datos facilitan a libre circulación dos traballadores e das traballadoras no Espazo da Unión Europea.
Para obter unha caracterización dos postos de traballo e das condicións laborais dos mesmos, o Observatorio xera unha publicación de carácter anual sobre os perfís da Oferta de emprego.Estes perfís profesionais analízanse a partir das actividades económicas e ocupacións con mellor comportamento no emprego e con mellores perspectivas no mercado de traballo. Para iso, realízase o seguimento e a análise dunha mostra significativa de ofertas de traballo publicadas en diferentes portais de emprego (tanto das ofertas publicadas pola propia empresa como de ofertas publicadas por distintos intermediadores: servizos públicos de emprego, empresas de traballo temporal, axencias de colocación, sitios web especializados en emprego) e faise unha caracterización da oferta de emprego de cada un dos perfís profesionais seleccionados cada ano. Así mesmo, preséntanse as ocupacións analizadas nos perfís, as funcións que desempeñan e algúns aspectos da formación.
A publicación sobre o mercado de traballo de persoas tituladasofrece información en formato ficha sobre o emprego das persoas con titulacións acreditadas en formación profesional, universitaria ou formación profesional para o emprego. Estas fichas que conteñen información dos datos rexistrados nas demandas de emprego e na contratación rexistrada das persoas tituladas, actualízanse anual e mensualmente 10 .
Enmarcado nas “accións para favorecer a transversalidade da igualdade de xénero en todas as políticas activas de emprego” (C 23 .I 02 . P 03 ) do Plan de Recuperación, Transformación e Resiliencia creouse un “Catálogo de ocupacións para visibilizar a brecha de xénero no emprego” con periodicidade semestral. Este catálogo presenta cifras relativas aos contratos realizados a homes e mulleres e cifras das solicitudes de emprego por ocupación de homes e de mulleres demandantes de emprego. Nos datos que contén este catálogo preséntanse os índices de distribución e de concentración por sexo de contratos e de persoas demandantes paradas, así como os datos de variación respecto ao semestre anterior.
Desde o Observatorio das Ocupacións, traballamos para coñecer a realidade do mercado de traballo nos ámbitos nacional e provincial desde o punto de vista sectorial e ocupacional proporcionando elementos técnicos para o desenvolvemento de plans de formación e o deseño de programas de apoio, conservación e fomento do emprego. As persoas dedicadas a orientar e a acompañar ás persoas no seu itinerario profesional teñen ao seu dispor os produtos que publica o Observatorio para favorecer a inserción laboral.
En orientación faise camiño ao andar e dedicarse á orientación laboral require encamiñar, e encamiñarse, no mercado de traballo tendo presente que as persoas son as destinatarias e o marco normativo en vigor así o recolle.
Todas as nosas publicacións están en a Web do Observatorio das Ocupacións do Servizo Público de Emprego Estatal
10 . Ata o momento, publicouse información sobre 502 ocupacións, que se corresponden co grupo primario da Clasificación Nacional de Ocupacións (CNO- 11 ), co perfil das traballadoras e os traballadores contratados e o perfil do paro rexistrado na ocupación. A extracción de datos coincide co último día do período publicado, seleccionándose ás persoas demandantes inscritas o último día hábil do mes de referencia para cada ocupación. De cada ocupación, extráense os contratos comunicados durante o período de referencia.