Los cuidados, lejos de repartirse de forma equitativa, siguen siendo asumidos sobre todo por las mujeres
Acepta as nosas cookies e políticas de privacidade?
A súa privacidade é importante para nós. Por iso, informámoslle que utilizamos cookies propias e de terceiros para realizar análises de uso e medición da nosa web co fin de personalizar contidos, así como proporcionar funcionalidades ás redes sociais ou analizar o noso tráfico. Pulse "Aceptar todas" se desexa continuar aceptando todas nosas cookies ou "Configurar" para modificar a súa configuración
Política de cookies
As cookies son arquivos de texto moi pequenos que se almacenan no seu computador cando visita un sitio web. Utilizamos cookies para diversos fins e para mellorar a súa experiencia en liña no noso sitio web (por exemplo, para lembrar os datos de acceso á súa conta).
Vostede pode cambiar as súas preferencias e rexeitar que se almacenen certos tipos de cookies no seu computador mentres navega polo noso sitio web. Tamén pode eliminar as cookies xa almacenadas no seu computador, pero teña en conta que a eliminación das cookies pode impedirlle utilizar partes do noso sitio web.
Estas cookies son esenciais para proporcionarlle os servizos dispoñibles a través do noso sitio web e para permitirlle utilizar certas características do noso sitio web.
Sen estas cookies, non podemos ofrecerlle determinados servizos no noso sitio web.
Estas cookies utilízanse para ofrecerlle unha experiencia máis personalizada no noso sitio web e para lembrar as eleccións que fai cando utiliza o noso sitio web.
Por exemplo, podemos utilizar cookies de funcionalidade para lembrar as súas preferencias de idioma ou lembrar os seus datos de acceso.
Estas cookies utilízanse para recompilar información co fin de analizar o tráfico do noso sitio web e como o utilizan os visitantes.
Por exemplo, estas cookies poden rastrexar cousas como o tempo que vostede pasa no sitio web ou as páxinas que visita, o que nos axuda a entender como podemos mellorar o noso sitio web para vostede.
La información recopilada a través de estas cookies de análisis o medición no identifica a ningún visitante individual.
Unha cookie é un arquivo que se descarga no computador, smartphone ou tablet ao acceder a determinadas páxinas web. As cookies permiten almacenar e recuperar información sobre os hábitos de navegación que se efectúa desde este equipo. O navegador do usuario memoriza cookies no disco duro só mentres permanece aberta a sesión. As cookies non conteñen ningunha clase de información persoal específica, e a maioría bórrase do disco duro ao finalizar a sesión de navegador (as denominadas cookies de sesión).
A maioría dos navegadores acepta como estándar as cookies e, con independencia das mesmas, permite ou impide nos axustes de seguridade as cookies temporais ou memorizadas.
Para coñecer máis información sobre as cookies en SEPE.
Que tipos de cookies utiliza este sitio web?
De terceiros
Análise: permiten cuantificar o número de usuarios e isto; realizar a media estatística da utilización; que fan do servizo ofrecido. Para iso; analízase a túa navegación no noso sitio web co fin de mellorar a oferta de produtos ou servizos que che ofrecemos.
En particular, este sitio web utiliza Google Analytics, un servizo analítico de web prestado por Google, Inc. con domicilio en los Estados Unidos y sede central en 1600 Amphitheatre Parkway, Mountain View, California 94043 . Para a prestación destes servizos, Google Analytics utiliza cookies que recompilan a información, incluída a dirección IP do usuario, que sería; transmitida, tratada e almacenada por Google nos termos fixados na web www.google.com, incluíndo a posible transmisión desta información a terceiros por razóns de esixencia legal ou cando ditas terceiras procesen a información. por conta de Google.
SEPE.es tamén usa Microsoft Clarity como ferramenta de Analytica. Clarity é unha cookie de tipo analítica e permite analizar o comportamento dos usuarios na nosa web, a través de reproducións de sesións e mapas de calor. Clarity cumpre co Regulamento Xeral de Protección de Datos como un responsable de tratamento. Declaración de Privacidade de Microsoft. Microsoft Clarity non mostra ningunha información persoal ao noso organismo.
SEPE.es utiliza Dynatrace para a monitorización e análise do rendemento do sitio web. En concreto Dynatrace utilízase para identificar os dispositivos que se comunican, garda o nome das accións que realiza o usuario e as interrelacións do mesmo co sitio web. Nesta ligazón podes atopar máis información da política de privacidade de Dynatrace.
O Servizo Público de Emprego Estatal non se fai responsable do contido das políticas de privacidade dos terceiros incluídos nesta política de cookies.
Se tes dúbidas sobre esta política de cookies podes contactar co SEPE
Traducción automática
El presente sitio Web está traducido a varias lenguas españolas oficiales en sus respectivos territorios, de conformidad con lo establecido en el artículo 3 de la Constitución Española de 1978 y sus Estatutos de Autonomía.
Las lenguas son el catalán, el euskera, gallego, valenciano, inglés y francés. Se advierte que, con carácter general, puede existir un desfase entre la versión en castellano y en las otras lenguas, derivado del proceso de traducción a las mismas.
Raquel se dedica al cómic, la ilustración y, sobre todo, al humor gráfico. Sus viñetas han aparecido en La Vanguardia, Jot Down, El Jueves, Píkara, Principia, el periódico Ara, las redes de Catalunya Radio y el programa Els matins de TV3, donde dibujó la actualidad en directo durante siete temporadas. Actualmente publica en la revista Mongolia.
Es la ilustradora de los libros de la divulgadora matemática Clara Grima, publicados en España, Francia, Canadá, China y Corea del Sur. También es autora de cómics de divulgación científica como La tabla periódica, y de libros de humor gráfico como La edad estupenda, serie que publica en la revista Mongolia y por la cual recibió, entre otros, el Premio de Humor Gráfico del Festival de Cómic de la Comunidad Valenciana Splash! Sagunt en 2024.
Sus cómics más recientes son ¿Es una bruja? Mitos, mentiras y realidad (Garbuix Books), en el que recorre la historia de las brujas, y Margarita contra los vampiros (Liana Editorial), con guión de Javier Pérez Andújar. Raquel ha comisariado exposiciones como ConCiencia ConHumor o Núria Pompeia: ayer, hoy y siempre para el Instituto Quevedo del Humor de la Fundación General de la Universidad de Alcalá.
Y si no dibujara viñetas, todavía le costaría más entender la vida.
En redes es @RaquelberryFinn
Viñeta de Raquel Gu en el marco del Programa de lucha contra el edadismo hacia las personas mayores de la Diputación de Barcelona.
As persoas en situación de vulnerabilidade, xeralmente aténdeselles en institucións segregadas, son consideradas obxectos de coidados no canto de ser tratadas como auténticos obxectos de dereito. Así nolo expoñen Paula Andrade, Karina Hortas, Rocío Poyatos, Gabriel Sotomayor e Laura Vidaña-Moya no seu artigo, onde nos explican os resultados do seu estudo no que centran o seu obxectivo na persoa para superar a cultura institucional. Para iso, expoñen unha nova proposta de roles profesionais e competencias para desenvolver alternativas comunitarias e personalizadas no apoio e coidado de persoas con discapacidade, persoas maiores, infancia e adolescencia en situación de desprotección e persoas en situación de sinhogarismo.
Los cuidados son una necesidad imprescindible en la sociedad de nuestros días para el bienestar de las personas que reciben los cuidados, sus familias y su comunidad. Habitualmente, los trabajos de los cuidados son invisibilizados o subvalorados. Saioa Arando, Eunate Elio y Carmen Marcuello, nos explican que la economía social promueve un modelo de cuidados que revaloriza y profesionaliza el trabajo de los cuidados y, por tanto, a las mujeres que generalmente lo desempeñan. Tal como las autoras nos destacan, las organizaciones de ESS fomentan empleo estable y de calidad, con condiciones laborales más justas, lo cual redunda en la calidad de los servicios prestados a las personas que reciben los cuidados en un enfoque centrado en la persona.
As plataformas dixitais están a transformar profundamente o sector dos coidados, ao actuar como intermediarias na contratación de servizos domésticos e de atención, tradicionalmente feminizados e precarizados. Paula Rodríguez-Modroñoanaliza como estas plataformas reforzan desigualdades, ofrecendo empregos maioritariamente informais e sen protección social. Identifica tres modelos de negocio operativos en España: plataformas on demand, marketplace e axencias dixitais, todos eles con niveis diversos de control e condicións laborais, pero que comparten elementos como a opacidade informativa, a xestión algorítmica do traballo e a exclusión de mecanismos colectivos de negociación. Sinala que estes modelos perpetúan a precariedade e debilitan a capacidade de negociación das traballadoras, en especial aquelas en situación administrativa irregular. A pesar de recentes avances normativos en España e Europa, a autora conclúe que é necesaria unha revisión ambiciosa da regulación existente na intersección da inmigración, a lexislación laboral e as políticas de igualdade e coidados, que consiga avanzar en todos estes ámbitos.
El cuidado de las personas mayores está en plena transformación, y SARAIVA es un buen ejemplo de cómo hacerlo de forma diferente. Nacida de una experiencia personal y profesional muy cercana al sector, esta iniciativa defiende que cuidar no es solo atender necesidades, sino respetar la historia, las decisiones y el proyecto de vida de cada persona. Así, nos lo describe Lucía Saborido, frente a modelos tradicionales más rígidos, propone un enfoque innovador basado en la atención centrada en la persona, entornos de convivencia que se sienten como hogar y un liderazgo que cuida también a los equipos.
A lo largo de su trayectoria, SARAIVA ha desarrollado un modelo propio que se adapta a las personas les ofrece servicios flexibles y las acompañan en función de sus necesidades, sin perder de vista la dignidad y la autonomía. Además, ha demostrado que es posible generar empleo estable y cualificado en el sector, al tiempo que se impulsa la formación y la profesionalización.
Su impacto va más allá de sus propios centros: también acompaña a otras organizaciones en sus procesos de cambio, contribuyendo a extender una manera de cuidar más humana, cercana y personalizada. En un contexto de envejecimiento creciente, su propuesta pone el foco en algo clave: no se trata solo de vivir más años, sino de vivirlos mejor, con sentido, bienestar y capacidad de decisión.
La transformación demográfica y social sitúa el sistema de cuidados ante nuevos retos ligados al envejecimiento, la cronicidad y la salud mental. Sergio Guzmán Lozano y Eva Tomàs Carreras analizan el papel emergente de la terapia ocupacional como disciplina clave para responder a este escenario, destacando su evolución hacia enfoques comunitarios, preventivos y centrados en la persona. El artículo muestra que la ocupación constituye un determinante fundamental de la salud y el bienestar, lo que orienta las intervenciones hacia la mejora del equilibrio ocupacional, la autonomía y la participación social. En este contexto, la prescripción ocupacional se presenta como una herramienta innovadora para diseñar intervenciones personalizadas adaptadas al entorno cotidiano. Por otra parte, el análisis evidencia su impacto positivo en colectivos vulnerables, como personas con trastornos mentales o cuidadores informales, mejorando la calidad de vida y la vinculación comunitaria. La terapia ocupacional constituye, en conclusión, un elemento estratégico para avanzar hacia un modelo de cuidados más sostenible, inclusivo y orientado al bienestar.
La desinstitucionalización está transformando el modelo de cuidados al orientarlo hacia la vida independiente y la inclusión comunitaria. Rocío Poyatos-Pérez analiza este cambio destacando el papel de la Atención Centrada en la Persona como avance en la personalización de los apoyos, pero propone evolucionar hacia una Atención Centrada en Derechos que sitúe la intervención en el marco de garantías, responsabilidades y derechos efectivos. El artículo muestra que esta transformación implica redefinir no solo los servicios, sino también las prácticas profesionales, incorporando perspectivas de género, interseccionalidad e interculturalidad para visibilizar desigualdades estructurales en el ámbito de los cuidados. Asimismo, subraya que el proceso requiere una profunda reorientación de la formación profesional para preparar perfiles capaces de acompañar proyectos de vida en la comunidad. Desde esta perspectiva, la atención centrada en derechos no se limita a mejorar la atención, sino que redefine el cuidado como una práctica relacional, ética y jurídicamente exigible, orientada a garantizar la autonomía, la dignidad y la participación social.
Partindo da base de que o talento se distribúe por igual entre homes e mulleres, cada vez hai unha maior preocupación e sensibilidade pola desigualdade de xénero. Non se trata só dunha cuestión de xustiza ou equidade, senón tamén de eficiencia, no sentido de que, se existen barreiras ou impedimentos que dificulten que as mulleres poidan desenvolverse en igualdade de oportunidades cos homes, estariamos desaproveitado parte do talento da metade da poboación. Así o consideran Brindusa Anghel e J. Ignacio Conde-Ruizen neste artigo no que estiman as brechas salariais de xénero axustadas en España, usando a Enquisa de Estrutura Salarial desde 2002 ata 2018 . O principal resultado do traballo é que, por primeira vez na serie histórica, a brecha salarial axustada aumenta entre 2014 e 2018 , truncándose así a senda descendente que viñamos observando desde o inicio do século XXI. En calquera caso, os resultados obtidos no artigo pon de relevo que, en termos salariais, as mulleres están nunha peor situación respecto dos homes con similares características observables. Esta é unha perda que talento e de crecemento potencial que ningunha economía se pode permitir, moito menos nun contexto de envellecemento da poboación no que nos atopamos.
A desigualdade retributiva, brecha salarial ou brecha retributiva entre homes e mulleres é o resultado de diferentes factores como son os estereotipos de xénero, a segregación do mercado de traballo, a falta de corresponsabilidade nas tarefas domésticas e de coidados xunto coas diferenzas no tipo de contrato, de xornada, a antigüidade ou os complementos salariais. Así o desenvolve o Instituto das Mulleres, quen definen o concepto e os dous enfoques principais para medir a brecha salarial (axustada e sen axustar) resaltando que é o resultado dunha interacción complexa de causas laborais, sociais, pero tamén culturais. Finalmente destacan a necesidade de políticas e reformas estruturais que, involucrando a todos os actores crave, fomenten a igualdade a todos os niveis, fagan efectiva a transparencia nas empresas e aseguren o cumprimento efectivo da lexislación laboral en canto ao principio de igual retribución por traballo de igual valor, con ferramentas como o rexistro retributivo, a auditoria retributiva e unha correcta valoración de postos de traballo con perspectiva de xénero.
O mercado de traballo está afectado por cuestións de carácter sociolóxico, que crean brechas na contratación e dúas das brechas máis consolidadas son as que fan referencia ás mulleres e ás persoas con discapacidades sen soria lles, físicas ou intelectuais. Cando se trata de mulleres con discapacidade, a brecha multiplícase. Así os sinala Enric Nomdedéu quen dá conta de diferentes medidas tomadas desde a Xeneralidade Valencia na, o Goberno central e diferentes ONG. Este conxunto de programas e medidas tiveron como obxectivo afrontar un dos principais problemas aos cales se enfronta o colectivo de mulleres con discapacidade no mercado laboral como son o desemprego e a precariedade laboral, é dicir, empregos de mala calidade e remuneracións baixas.
A poboación xitana é un dos grupos en situación de maior vulnerabilidade social e que sofre unha desigualdade estrutural e multidimensional en España; unha situación agravada polo factor da discriminación e o antigitanismo. Arantza Fernández e Carolina Fernández ademais de identificar a dita situación resaltan que a situación das mulleres xitanas é peor que os homes xitanos en calquera dos indicadores analizados. A brecha de desigualdade determinada pola condición de ser muller é moi significativa e afecta a todos os ámbitos: na situación laboral, nos niveis educativos, nas responsabilidades familiares e mesmo nas baixas expectativas e poucas posibilidades de proxección e promoción. Neste contexto desde a Fundación Secretariado Xitano defendeuse a necesidade de pór en marcha programas e actuacións adaptadas á realidade e ao perfil das persoas xitanas, como foi o programa Acceder.
Raquel debuxa desde que tivo idade para soster un lapis, e contar historias debuxadas é o que máis lle gusta. As súas viñetas apareceron en medios como Mongolia, Jot Down, O Xoves, Píkara, Principia, as redes de Catalunya Ràdio e no programa Els matins de TV 3 , onde debuxou a actualidade en directo durante sete tempadas. É autora de cómics como A táboa periódica e de libros de humor gráfico como A idade estupenda, serie pola cal en recibiu 2021 os premios do Diario de Avisos ao mellor guión e ao mellor debuxo de humor. Publicou varios libros coa divulgadora matemática Clara Grima editados tamén en Francia, Canadá, China e Corea do Sur, e ha comisariado exposicións para o IQH como Conciencia ConHumor ou Núria Pompeia: onte, hoxe e sempre, esta última xunto a Pepe Gálvez.
En términos de política de empleo, recientemente se han implementado en España dos medidas que han tenido efectos en el mercado laboral: la reforma laboral de 2021 y el aumento del salario mínimo interprofesional. Ambas intentan resolver problemas estructurales del mercado de trabajo español. En un caso la elevada temporalidad y precariedad y en otro los problemas asociados a los empleos de salarios bajos y poco cualificados. El impacto de estas dos medidas es analizado por Inmaculada Cebrian poniendo énfasis en el distinto efecto que están teniendo en hombres y mujeres. Así, llega a la conclusión que la contratación indefinida está favoreciendo más a los hombres y la contratación a tiempo parcial siguen siendo mayoritariamente femenina. Por otro lado, a pesar del impacto positivo del SMI sobre los salarios de un volumen importante de mujeres, la brecha de género sigue existiendo.
As diferenzas de retribucións salariais entre os distintos xéneros non proveñen tanto de diferenzas no salario regulado ou establecido en convenio, como da internalización no mercado laboral da discriminación social que padecen as mulleres á hora de incorporarse á actividade produtiva de carácter monetario e durante o seu desenvolvemento. Así o resaltan Javier Baquero e Santos M. Ruesga, quen consideran que hai que profundar nas características diferenciais do emprego de home e muller para entender en profundidade a dispersión nas retribucións salariais existente entre eles. As diferenzas materialízanse, dun lado, nas discrepancias que se observan na inserción no mercado laboral entre xéneros e, subsecuentemente, na carreira profesional de ambos e, doutra banda, na dedicación temporal e horaria ao mercado de traballo (remunerado) e a competencia que se establece para estes efectos, entre traballo remunerado e traballo doméstico e de coidados a terceiros, en detrimento de as mulleres en acceso e remuneración no primeiro. Por iso sinalan que para reducir a brecha de ingresos de xénero resulta preciso asumir polo conxunto da sociedade boa parte dos custos que comporta o coidado de nenos, dependentes e/ou maiores. Isto é política social -cara á familia- en estado puro, unha das nosas principais carencias e leste é o camiño polo que transitan os países que están a obter mellores resultados en materia de equidade de xénero, particularmente no terreo laboral.
Neste número abórdanse dous temas centrais, por unha banda, as brechas e desigualdades do mercado de traballo e por outras previsións e tendencias relacionadas co emprego e a economía. Ademais, recóllense achegas relacionadas con xestión do SEPE, metodoloxías, formación e lexislación. Para iso contamos con colaboracións de expertos e profesionais do ámbito da investigación académica e da xestión de organizacións e entidades públicas e privadas.
El presente número de la revista Cuadernos de Mercado de Trabajo, que elabora el Servicio Público de Empleo Estatal, a través del Observatorio de las Ocupaciones, presenta un tema de actualidad dedicado al sector de los cuidados, un sector con gran relevancia y necesidad social y con oportunidades de empleo. Asimismo, ofrece un dossier sobre los llamados empleos verdes, en sus distintas vertientes, en ocasiones emergentes y en otras más o menos tradicionales, que están implicados en la transición hacia una economía verde y sostenible.